www.rurociagi.com


1-2 / 2001 - strona startowa

"WIELKA RURA" W POLSCE 

Mieczysław Alfred Chądzyński

Wielkie rurociągi projektowane i budowane przez Polaków.
40 lat historii oraz różnych nietypowych wydarzeń.

Autor niniejszego artykułu był najmłodszym z inżynierów w grupie Polaków, która jako pierwsza w Polsce zaprojektowała a następnie uczestniczyła w budowie i uruchomieniu polskiego odcinka ropociągu wchodzącego w skład systemu ropociągów dalekosiężnych zwanego najpierw potocznie "wielką rurą", a później już oficjalnie rurociągiem "Przyjaźń". Cały system liczył wówczas około 5500 km i był największym na świecie. Polski odcinek ropociągu przebiegał ze wschodu na zachód przez środkową część kraju i miał długość około 675 km.

Trasa "wielkiej rury" przebiegała od roponośnych pól Kazachstanu poprzez cały obszar europejskiej części byłego ZSRR do miejscowości Kujbyszew i dalej do Mozyra na Białorusi. Tu rozdzielała się na nitkę północną biegnącą do Polski do rafinerii w Płocku i dalej do byłego NRD do rafinerii w miejscowości Schwedt tuż za granicą polsko-niemiecką na Odrze oraz nitkę południową biegnącą przez Ukrainę do byłej Czechosłowacji do rafinerii w Bratysławie z odnogą na Węgry do rafinerii pod Budapesztem.

Grupa polskich świeżo upieczonych fachowców od "wielkiej rury" liczyła wówczas kilkanaście osób, inżynierów różnych specjalności w wieku 28 - 40 lat. Sześciu z nich otrzymało później po wykonaniu projektu oraz zakończeniu budowy i przekazaniu do eksploatacji pierwszego etapu budowy polskiego odcinka ropociągu, nagrodę specjalną "Mistrz Techniki Życia Warszawy 1963". Wśród wyróżnionych tym tytułem znalazła się mimo młodego wówczas wieku również moja skromna osoba. W grupie tej byłem odpowiedzialny za część technologiczną, techniczną i wytrzymałościową projektu budowy polskiego odcinka rurociągu. Tak więc skomplikowane obliczenia hydrauliczne i wytrzymałościowe, przebieg trasy rurociągu i rozmieszczenie stacji pomp, rozwiązania technologiczne głównych i pośrednich stacji pomp, dobór agregatów pompowych i armatury, wytyczne technologiczne do automatyki, były moim wyłącznym wkładem w projektowanie i budowę "wielkiej rury".

Początki idei o budowie rurociągu sięgają 1958 roku, kiedy prowadzono w tym temacie rozmowy wstępne w gronie zainteresowanych budową takiego rurociągu krajów. W wyniku pozytywnych rezultatów tych rozmów Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął słynną wówczas uchwałę Nr 501 o budowie na terenie Polski rurociągu naftowego. Schemat generalny budowy całego systemu rurociągu przedstawiła Strona Rosyjska. Schemat ten przewidywał, że na odcinku od Mozyra na Białorusi poprzez Polskę i dalej do Schwedt w byłym NRD była zaprojektowana przez Rosjan jednakowa średnica rurociągu DN 500, Pr 7,5 Mpa. Według dokonanych przeze mnie obliczeń hydraulicznych nie zapewniało to wydajności rurociągu dla równoczesnego zaopatrzenia w wymagane ilości ropy naftowej rafinerii w Płocku i Schwedt. W tej sprawie zostałem wówczas wysłany na konsultacje do rosyjskiego biura projektów w Moskwie. W wyniku rozmów i przedstawionych argumentów technicznych przyznano mi rację i zwiększono średnicę rurociągu do DN 600, Pr 7,5 Mpa. na odcinku od Mozyra do Płocka.

Polski odcinek rurociągu wyróżniał się również tym, że zastosowano w nim stopniowanie grubości ścianek rur wzdłuż obwiedniej krzywych spadku ciśnień we wszystkich możliwych wariantach pracy stacji pomp. Przyniosło to znaczne oszczędności w zużyciu stali przy produkcji rur i obniżyło koszty budowy.

Rok 1959 poświęcony był pracom organizacyjnym, technicznym i technologicznym związanym z projektowaniem, budową i eksploatacją polskiego odcinka ropociągu. Utworzone zostało Przedsiębiorstwo Eksploatacji Rurociągu Naftowego w Budowie z siedzibą w Warszawie w ramach CPN. Przedsiębiorstwo to po przekazaniu do eksploatacji pierwszego etapu rurociągu z dniem ą stycznia 1964 roku zmieniło nazwę na Przedsiębiorstwo Eksploatacji Rurociągu Naftowego "Przyjaźń" oraz siedzibę z Warszawy na Płocka.

Wykonanie prac projektowych budowy i uruchomienia polskiego odcinka rurociągu powierzono Biuru Projektów CPN "Naftoprojekt" w Warszawie. Biuro to miało wówczas siedzibę w Al. Ujazdowskich tuż obok placu Na Rozdrożu.

Rurociąg przekraczał granicę Polski na wschodzie w rejonie miejscowości Tokary i przebiegał wzdłuż drogi do tzw. głównej stacji pomp w miejscowości Adamowo-Zastawa. Była to pierwsza stacja pomp na terenie Polski ze zbiornikami o dużych pojemnościach (50.000 m3) z dachami pływającymi. Dzięki takiemu rozwiązaniu polski odcinek ropociągu stawał się niezależnym od sąsiedniego odcinka na terenie Białorusi i mógł pracować do czasu wyczerpania zapasów ropy naftowej w zbiornikach na głównej stacji pomp w Adamowo-Zastawa. Podobny układ zaprojektowano obok rafinerii w Płocku w miejscowości Plebanka. Tu również wybudowano zbiorniki o dużych pojemnościach z dachami pływającymi, zawartość których stanowiła rezerwę dla rafinerii w Płocku oraz rafinerii w byłej NRD w miejscowości Schwedt, w przypadku awarii odcinka wschodniego rurociągu na terenie Polski lub odcinków na terenie byłego ZSRR. Dachy pływające nie pozwalały na nadmierne odparowanie lekkich frakcji zawartych w ropie naftowej, co przyczyniało się do obniżenia strat surowca w trakcie jego magazynowania w zbiornikach na głównych stacjach pomp. W zakres polskiego odcinka "wielkiej rury" wchodziły następujące obiekty :

  1. Część liniowa rurociągu (DN 600, Pr 7,5 Mpa odcinek wschodni od gracy z Białorusią do Plebanki k/Płocka oraz DN 500 Pr 7,5 Mpa odcinek zachodni od Plebanki k/Płocka do granicy z Niemcami) wraz z przekroczeniami przez duże rzeki takie jak : Bug, Bugo-Narew, Wisła, Warta, Odra (wykonała strona niemiecka), cieki wodne, bagna, drogi różnych kategorii, tory kolejowe i inne przeszkody terenowe.
  2. Dwie główne stacje pomp z dużymi zbiornikami magazynowymi z dachami pływającymi, pierwsza w miejscowości : Adamowo-Zastawa (20 km na wschód od Siemiatycz), druga w miejscowości Plebanka koło Płocka w kompleksie ze stacją pomp po lewej stronie Wisły w miejscowości Radziwie. Technologicznie rurociąg został podzielony więc na dwa niezależne systemy : wschodni od miejscowości Adamowo-Zastawa do miejscowości Plebanka oraz zachodni od miejscowości Plebanka w kompleksie ze stacją pomp w Radziwiu do miejscowości Schwedt.
  3. Pośrednie stacje pomp zlokalizowane co około 80 km.
  4. Podwójne zasilanie obydwu głównych i pośrednich stacji pomp w energię elektryczną liniami WN o napięciu 110 kV (podyktowane to było napięciem i mocami silników elektrycznych do napędu pomp, oraz zapewnieniem bezawaryjnej pracy tych stacji pomp).
  5. Urządzenia automatyki do sterowanie pracą głównych i pośrednich stacji pomp w lokalnym reżimie automatycznym z pulpitu zainstalowanego na każdej z tych stacji oraz sterowanie zdalne z pulpitu na bazie zbiornikowej w Plebance.
  6. Urządzenia zabezpieczające przed awarią rurociągu wskutek hydraulicznej fali uderzeniowej tzw. "cofki" w przypadku nieprzewidzianego, nagłego wyłączenia stacji pomp.
  7. Urządzenia (komory) do nadawania i odbioru czyszczaków rurociągu.
  8. Ochrona katodowa od korozji elektrochemicznej.
  9. Budownictwo towarzyszące (w tym mieszkania dla personelu obsługi).
  10. Kabel łączności i do przekazywania impulsów zdalnego sterowania.

Budowa pierwszego etapu polskiego odcinka rurociągu zakończyła się oficjalnie jego symbolicznym uruchomieniem na uroczystości na terenie bazy zbiornikowej w miejscowości Plebanka koło Płocka w dniu 28 grudnia 1963 roku. Dokonano tego symbolicznego aktu w obecności ówczesnych najwyższych władz państwowych. Właściwa eksploatacja "wielkiej rury" rozpoczęła się wiele miesięcy później po napełnieniu polskiego odcinka rurociągu ropą naftową oraz opanowaniu skomplikowanego procesu pracy tak ogromnego systemu przetłaczania tego produktu.

Zgodnie z projektem pierwszy etap budowy polskiego odcinka rurociągu zapewniał minimalne wymagane dostawy ropy naftowej do rafinerii w Płocku i Schwedt. Realizacja dalszych etapów rurociągu dla osiągnięcia pełnej jego wydajności polegała głównie na budowie tzw. pośrednich stacji pomp oraz wprowadzeniu pełnej automatyzacji pracy polskiego odcinka rurociągu umożliwiającej centralne sterowanie jego pracą z pulpitu na głównej stacji pomp w miejscowości Plebanka koło Płocka za pomocą ułożonej wzdłuż trasy tego rurociągu linii kablowej.

Projekt polskiego odcinka rurociągu przewidywał w perspektywie rozbudowę systemu w celu zwiększenia wydajności przetłaczania ropy naftowej odpowiednio do wzrostu zapotrzebowania na ten surowiec energetyczny przez rafinerie w Płocku, Schwedt oraz Leuna, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu.

Rozbudowa ta zgonie z projektem miała polegać na poprowadzeniu drugiej nitki rurociągu równolegle do już eksploatowanej pierwszej nitki oraz budowie głównych i pośrednich stacji pomp w lustrzanym odbiciu do wybudowanych na pierwszej nitce.

Przewidywany był także etap przejściowy, szybki do wybudowania i uruchomienia a mianowicie ułożenia najpierw w miejscu drugiej nitki, równoległych odcinków rurociągu tzw. "lupingów" umożliwiających znaczny przyrost wydajności rurociągu.

KONTYNUACJA "WIELKIEJ RURY" W NRD.

W 1965 roku polska firma "Budimex" podpisała z niemiecką firmą handlu zagranicznego z Berlina kontrakt na zaprojektowanie i budowę "pod klucz" rurociągów naftowych na terenie byłej NRD, a mianowicie :

  1. Schwedt - Leuna, rurociąg przesyłowy ca 300 km, DN 500, Pr 7,5 Mpa dla ropy naftowej dostarczanej z Polski rurociągiem "Przyjażń" do rafinerii w Schwedt.
  2. Schwedt - Seefeld (pod Berlinem), rurociąg przesyłowy ca 110 km, DN 200, Pr 7,5 Mpa dla produktów naftowych wytwarzanych przez Rafinerię w Schwedt (benzyny, paliwa Diesel).
  3. Schwedt - Rostock - Schwedt, rurociąg przesyłowy ca 200 km, DN 300, Pr 7,5 Mpa, dwukierunkowy, do portu w Rostock'u przesyłane mogą być paliwa na export (benzyny, Diesel), z portu w Rostock'u do rafinerii w Schwedt może być przesyłana ropa naftowa dostarczana tankowcami.

Dla realizacji tego przedsięwzięcia oraz organizacyjnego i technicznego nadzoru nad przebiegiem budowy rurociągów powołana została Dyrekcja Budowy Rurociągów w NRD z siedzibą w Schwedt. Pod koniec budowy rurociągu dwukierunkowego Schwedt - Rostock - Schwedt siedziba tej Dyrekcji przeniesiona została do miejscowości Gnoien (około 40 km na wschód od Rostock'u)

Wykonanie projektów w.w. rurociągów "Budimex" zlecił do Biura Projektów CPN "Naftoprojekt". Dyrekcja tego Biura zaproponowała mi utworzenie pracowni projektowej na terenie NRD i wyjazd wraz z kilkunasto-osobowym zespołem do tego kraju. Utworzenie takiej pracowni projektowej na terenie NRD podyktowane było koniecznością operatywnego uzgadniania z władzami lokalnymi zarówno przebiegu trasy rurociągów jak również miejsca i sposobu przekroczenia przeszkód terenowych oraz lokalizacji stacji pomp.

Niemcy zgodnie z kontraktem zapewnili nam pomieszczenia biurowe wraz z wyposażeniem niezbędnym dla wykonywania prac projektowych. Pracownia nasza znajdowała się na terenie zakładu chemicznego w miejscowości Böhlen (niedaleko Lipska). Na terenie tego zakładu mieściła się również niemiecka jednostka projektowa Ingenieur Zentralle Böhlen o specjalności budowy instalacji chemicznych. Wydzielona, kilkuosobowa grupa z tej jednostki współpracowała z naszą pracownią przy wykonywaniu projektu w.w. rurociągów. Mieszkaliśmy w Lipsku.

Tzw. "Aufgabestellung" , co mniej więcej odpowiadało polskiemu projektowi wstępnemu lecz poszerzonemu o niektóre ważne szczegóły techniczne i dokładne wyliczenia niezbędnych do budowy rurociągów materiałów, wyposażenia i urządzeń, wykonano w 1966 roku w ciągu około 8 miesięcy. Projekt ten zgodnie z wymogami przepisów niemieckich był na tyle szczegółowo opracowany, że można było przystąpić do organizacji i rozpoczęcia budowy części liniowej rurociągów oraz złożenia zamówień na dostawy materiałów, wyposażenia i urządzeń. Równocześnie przystąpiono do wykonywania rysunków roboczych dotyczących szczegółów związanych z przekroczeniami przeszkód terenowych, stacji pomp, linii energetycznych 110 kV zasilających stacje pomp i innych obiektów.

W zakres niemieckiego systemu "wielkiej rury" wchodziły następujące obiekty :

  1. Części liniowe rurociągów wraz z przekroczeniami przez duże kanały i rzeki, cieki wodne, bagna, drogi różnych kategorii, tory kolejowe, autostrady i inne przeszkody terenowe.
  2. Główne stacje pomp z dużymi zbiornikami magazynowymi z dachami pływającymi, w miejscowościach : Schwedt i Rostock.
  3. Pośrednie stacje pomp rozmieszczone w odległościach co około 80 km.
  4. Podwójne zasilanie głównych i pośrednich stacji pomp w energię elektryczną liniami WN o napięciu 110 kV (podyktowane to było napięciem i mocami silników elektrycznych do napędu pomp oraz zapewnieniem bezawaryjnej pracy tych stacji pomp).
  5. Urządzenia do sterowanie pracą głównych i pośrednich stacji pomp w lokalnym reżimie automatycznym z pulpitu zainstalowanego na każdej z tych stacji oraz do sterowania zdalnego całym systemem tylko z głównych stacji pomp.
  6. Urządzenia zabezpieczające przed awarią rurociągu wskutek hydraulicznej fali uderzeniowej tzw. "cofki" w przypadku nieprzewidzianego, nagłego wyłączenia stacji pomp.
  7. Urządzenia (komory) do nadawania i odbioru czyszczaków rurociągu.
  8. Ochrona katodowa od korozji elektrochemicznej.
  9. Löckölüberwachung (kontrola przecieków ropy naftowej).
  10. Kabel łączności i przekazywania impulsów zdalnego sterowania.

Pierwszy etap budowy systemu rurociągów w byłym NRD zapewniający minimum dostaw surowców i paliw był gotowy do eksploatacji w końcu roku 1970.

Realizacja dalszych etapów rurociągu dla osiągnięcia pełnej jego wydajności polegała głównie na budowie tzw. pośrednich stacji pomp oraz wprowadzeniu pełnej automatyzacji pracy rurociągów umożliwiającej centralne sterowanie jego pracą z pulpitu na głównej stacji pomp w miejscowości w miejscowości Schwedt i Rostock.

Po zakończeniu prac projektowych zostałem przeniesiony do wspomnianej wyżej Dyrekcji Budowy Rurociągów w NRD z siedzibą w Schwedt jako główny technolog budowy, a następnie szef rozruchu i wyszkolenia niemieckiego personelu eksploatacyjnego.

Przy budowie rurociągów w NRD miało miejsce kilka nietypowych, ciekawych zdarzeń :

POLACY BUDOWALI TAKŻE RUROCIĄGI DALEKOSIĘŻNE W CZĘŚCI EUROPEJSKIEJ BYŁEGO ZSRR.

Pomysł budowy ropociągów i stacji pomp w większości na terytorium Białorusi (a także gazociągów i stacji kompresorowych na Ukrainie) powstał zapewne wcześniej, ale początek fizycznego pojawienia się na budowie polskich ekip budowlano-montażowych miał miejsce w 1975 roku.

Jeszcze wcześniej jednak powołana została duża firma pod nazwą Generalna Dyrekcja Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych ENERGOPOL z siedzibą w Warszawie przy Al. Jerozolimskich 53. Firma ta miała uprawnienia działających wówczas zjednoczeń łącznie z uprawnieniami centrali handlu zagranicznego, co pozwalało jej samodzielnie negocjować, zawierać i realizować kontrakty na budowę rurociągów , stacji pomp i stacji kompresorowych. Podległe jej były przedsiębiorstwa budowlano-montażowe (niektóre z nich poprzednio znane jako HYDROBUDOWY) mające doświadczenie i posiadające wyposażenie w maszyny do budowy rurociągów.

GDBHiRE Energopol dokonał wielkich zakupów sprzętu do budowy rurociągów w ZSRR w większości produkcji USA, otrzymując w tamtych czasach znaczne środki dewizowe z kasy państwowej. Były to przede wszystkim nowoczesne urządzenia spawalnicze (w tym bazy do automatycznego scalania rur), ukosowarki, maszyny do izolacji i układki w wykopie rurociągu, maszyny rotacyjne do wykonywania wykopów, samochody specjalistyczne tzw. rurowozy do transportu i rozwózki rur na trasę budowy rorociągu i inne.

Zakupione przez GDBHiRE Energopol maszyny i wyposażenie, poza wykonaniem omawianego tu zakresu robót, z uwagi na brak dalszych zleceń, nigdy nie były użyte do budowy rurociągów. W większości były składowane i konerwowane na bazie sprzętowej Energopolu w Grudziądzu w oczekiwaniu na nowe zadania, które się jednak nie pojawiały.

W 1975 roku została powołana Dyrekcja Budowy Ropociągów Energopol z siedzibą w Nowopołocku. W 1976 roku zostałem zaangażowany do pracy w Energopolu i wydelegowany do ZSRR na budowę tzw. ropociągu połockiego, jako naczelny inżynier pierwszy zastępca dyrektora budowy w tejże Dyrekcji Budowy.

Podpisany przez Energopol kontrakt z rosyjską firmą handlu zagranicznego Sojuzvnieszstrojimport w Moskwie przewidywał wykonanie prac projektowych i budowlano-montażowych obejmujących:

W tym czasie działająca równolegle z nami Dyrekcja Budowy Energopol na Ukrainie budowała ca 500 km gazociągu dużej średnicy wraz ze stacjami kompresorowymi oraz podziemnymi zbiornikami gazu.

Zgodnie z zawartym kontraktem "Oomeiqlme glh`d`e" - mniej od polskiego projektu wstępnego, wykonało ukraińskie biuro projektów : Ukrgiproniinieft w Kijowie, zaś projekt techniczny i rysunki robocze wykonano w polskim Biurze Projektów Naftowych Energopol w Warszawie. Generalnym wykonawcą była radziecka organizacja "Sojuzintergazstroj", a inwestorem Lwowskaya Direkcya Stroyashtchichsia Nieftieprovodov we Lwowie.

Budowa ropociągów na terenie byłego ZSRR obejmowała:

  1. Część liniową rurociągów wraz z przekroczeniami przez rzeki, cieki wodne, bagna, drogi różnych kategorii, tory kolejowe i inne przeszkody terenowe.
  2. Główna stacja pomp z dużymi zbiornikami magazynowymi z dachami pływającymi, w miejscowości Nowopołock.
  3. Pośrednie stacje pomp zlokalizowane co około 80km (w tym cztery na istniejącym odcinku ropociągu "Przyjaźń").
  4. Podwójne zasilanie głównych i pośrednich stacji pomp w energię elektryczną liniami WN o napięciu 110 kV (podyktowane to było napięciem i mocami silników elektrycznych do napędu pomp, oraz zapewnieniem bezawaryjnej pracy tych stacji pomp).
  5. Sterowanie pracą stacji pomp w lokalnym reżimie automatycznym z pulpitu zainstalowanego na każdej z tych stacji oraz zdalnie z pulpitu na głównej stacji pomp w Nowopołocku.
  6. Urządzenia zabezpieczające przed awarią rurociągu wskutek hydraulicznej fali uderzeniowej tzw. "cofki" w przypadku nieprzewidzianego, nagłego wyłączenia stacji pomp.
  7. Urządzenia (komory) do nadawania i odbioru czyszczaków rurociągu.
  8. Ochrona katodowa od korozji elektrochemicznej.
  9. Budownictwo towarzyszące (w tym mieszkania dla personelu obsługi).
  10. Kabel łączności i przekazywania impulsów zdalnego sterowania.

Przy budowie rurociągów w byłym ZSRR miało miejsce kilka nietypowych, ciekawych zdarzeń, a mianowicie:

Po powrocie do Nowopołocka w rozmowie z Panem Profesorem padła z Jego strony propozycja abym napisał pracę doktorską o projektowaniu i budowie rurociągów. Propozycja ta nie została jednak nigdy zrealizowana, gdyż na przeszkodzie stał ciągły brak wolnego czasu spowodowany zajęciami związanymi z budową rurociągów i towarzyszącymi tak jak każdej budowie problemami, których w tym artykule nie sposób opisać.

GAZOCIĄG TRANZYTOWY JAMAŁ - ZACHODNIA EUROPA.

Po długiej przerwie w budowach "wielkich rur" realizowanych przez Polaków, na teren Polski wkroczył największy z dotychczas zbudowanych w naszym kraju gazociągów o średnicy DN 1400 mm i ciśnieniu Pr 8,4 Mpa. Trasa tego gazociągu przebiega ze wschodu na zachód przez środkową część Polski, a długość jej wynosi około 680 km. Ma ona swój początek na granicy wschodniej z Białorusią w rejonie miejscowości Kondratki w województwie podlaskim i przebiega w okolicach miejscowości : Zambrów, Ciechanów, Włocławek, Inowrocław, Szamotuły, Lwówek a kończy się w miejscowości Górzyca (województwo lubuskie, powiat słubicki) na granicy zachodniej z Niemcami. Równolegle do gazociągu przebiega INFOSTRADA (kabel światłowodowy), oraz zmontowane są anteny radiowe w pasmach UKF, które to urządzenia mają zapewnić łączność i przesyłanie danych dla celów technologicznych gazociągu.

Umowa między Polską a Rosją w sprawie budowy i przebiegu na terytorium Polski tego gazociągu podpisana została w 1993 roku. Jako inwestor oraz przyszły użytkownik gazociągu zostaje powołana firma pod nazwą : System Gazociągów Tranzytowych EuRoPol GAZ s.a. z siedzibą w Warszawie przy Al. Stanów Zjednoczonych 61. Głównymi udziałowcami tej firmy są : Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG) oraz rosyjski GAZPROM.

Rozpoznanie terenu pod budowę gazociągu, uzgodnienia przebiegu jego trasy z władzami lokalnymi oraz dokumentację techniczną wykonało na zlecenie EuRoPol GAZ-u Biuro Projektów GAZOPROJEKT S.A. we Wrocławiu, Ul. Strzegomska 55 a.

Główne materiały do budowy gazociągu takie jak : rury z izolacją zewnętrzną i wewnętrzną, zawory kulowe, elementy kształtowe, materiały do izolacji złącz spawanych i inne, dostarczane były przez Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego Bartimpex S.A. na zlecenie inwestora tj. S.G.T. EuRoPol GAZ s.a.

Rury przewiertowe i ochronne dla przekroczenia dróg i torów kolejowych, obciążniki i inne materiały wchodziły w zakres dostaw poszczególnych wykonawców gazociągu.

Realizacja tej GAZOSTRADY rozpoczęła się od zachodniej granicy Polski z Niemcami w rejonie miejscowości Górzyca w kierunku na wschód tj. odwrotnie do kierunku przepływu gazu ziemnego. Było to związane z możliwością wcześniejszego podłączenia się do niemieckiego systemu gazociągów i oddawania do eksploatacji określonych odcinków gazociągu tranzytowego począwszy od naszej granicy zachodniej. Odcinki te były sukcesywnie podłączane do polskiego, istniejącego w tym rejonie systemu gazociągów PGNiG-e. Poprzez ten system, wybudowane odcinki gazociągu mogły być wcześniej napełniane gazem ziemnym. Pozwalało to na wcześniejszą gotowość eksploatacyjną tych odcinków gazociągu tranzytowego na terytorium zachodniej części Polski i uniknięcie powtórki prób wytrzymałościowych w przypadku nie napełnienia rurociągu gazem w okresie 6 miesięcy od ich przeprowadzenia. Warunki techniczne podłączenia do działającego systemu gazociągów PGNiG-e zostały opracowane w ramach projektu technicznego przez B.P. GAZOPROJEKT S.A. i zatwierdzone przez SGT EuRoPol GAZ s.a.

Wykonawcą gazociągu w zachodniej części Polski była nowoutworzona firma GAZ 2000 S.A. z siedzibą w Warszawie przy Ul. Kruczej 51/3, z którą w pażdzierniku 1995 roku S.G.T. EuRoPol GAZ s.a. podpisuje kontrakt na wykonanie odcinka gazociągu tranzytowego Górzyca - Lwówek Dn 1400, Pr 8,4 Mpa o długości 107,15 km.

GAZ 2000 wykonywał także następne odcinki gazociągu w kierunku wschodnim aż do styku z kolejnym odcinkiem rozpoczynającym się w miejscowości Kozłowo w dzisiejszym województwie wielkopolskim (dawniej granica województw : poznańskiego i bydgoskiego).

Do wykonania poszczególnych rodzajów robót GAZ 2000 S.A. zaangażował kilku wyspecjalizowanych podwykonawców jak : Energopol Trade Sp. z o.o. Warszawa, Hydrobudowa 6 Sp. z o.o. Warszawa, Energopol-7 Sp. z o.o. Poznań, BUG Gazobudowa Sp. z o.o. Zabrze.

Odcinek o długości 56,24 km na terenie byłego województwa bydgoskiego wykonywany był również przez nowoutworzonego na początku 1977 roku wykonawcę : Przedsiębiorstwo Budowy Gazociągów i Obiektów Towarzyszących MEGAGAZ S.A. Jego założycielem było Przedsiębiorstwo Realizacji Obiektów Energetycznych i Przemysłowych MEGADEX S.A, które w PBGiOT MEGAGAZ S.A. posiadało kontrolny pakiet akcji.

Siedziba obydwu tych firm mieściła się w Warszawie przy ul. A. Mickiewicza 63.

We wrześniu 1997 roku, SGT EuRoPol GAZ s.a., podpisuje kontrakt z w.w. firmą MEGAGAZ S.A. na wykonanie odcinka gazociągu tranzytowego na terenie dawnego województwa bydgoskiego (obecnie na terenach województw : wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego) o długości 56,24 km. Po zachodniej stronie tego odcinka jak wspomniano wyżej znajdował się styk z firmą GAZ 2000 w miejscowości Kozłowo, zaś po jego wschodniej stronie w rejonie miejscowości Konary, województwo kujawsko-pomorskie, powiat inowrocławski znajdował się styk z odcinkiem gazociągu wykonywanym przez BUG Gazobudowa Sp. z o.o. Zabrze (granica dawnych województw bydgoskiego i włocławskiego). Gazobudowa wykonywała gazociąg od Konar dalej w kierunku na wschód poprzez rzekę Wisłę w rejonie Włocławka aż do ZZU (zespół zaporowo-upustowy) na północ od miejscowości Różan (województwo mazowieckie, powiat makowski na zachodnim brzegu rzeki Narew. Po wschodniej stronie rzeki Narew w rejonie miejscowości Chełsty w województwie mazowieckim, powiecie makowskim, zaczyna się odcinek gazociągu o długości 181,757 km wykonywany przez Naftowo-Gazowe Przedsiębiorstwo Budowlano-Montażowe KARPATY S.A. z siedzibą w Krakowie, a następnie w Warszawie. Trasa tego odcinka biegnie w kierunku wschodnim, w pobliżu miejscowości Zambrów w województwie podlaskim i dalej do granicy z Białorusią w okolicy miejscowości Kondratki w województwie podlaskim.

Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego BARTIMPEX S.A. jako Generalny Wykonawca działający w porozumieniu z S.G.T. EuRoPol GAZ s.a. jako Inwestorem w dniu 26 maja 1998 roku zawarł kontrakt z Naftowo-Gazowym Przedsiębiorstwem Budowlanym KARPATY w Krakowie jako Wykonawcą na wykonanie gazociągu DN 1400, Pr 8,4 Mpa o długości około 128,2 km wraz z ZZU na obydwu brzegach rzeki Narew w dawnym województwie białostockim. Podpisany z tą samą datą Aneks Nr 2 do w.w. Kontraktu zwiększa zakres robót o 53,557 km (łącznie do 181,757 km) oraz o ZZU zlokalizowany na wschodnim brzegu rzeki Narew w dawnym województwie ostrołęckim.

Naftowo-Gazowe Przedsiębiorstwo Budowlane KARPATY w Krakowie jako Wykonawca odcinków gazociągów we wschodniej Polsce zwróciło się do MEGAGAZ S.A. o wykonanie odcinka gazociągu objętego wyżej podanym Aneksem Nr 2 do Kontraktu z dnia 26 maja 1998 roku. W tej sprawie została w dniu 26 sierpnia 1998 roku podpisana Umowa pomiędzy Naftowo-Gazowym Przedsiębiorstwem Budowlanym KARPATY w Krakowie jako Wykonawcą a Przedsiębiorstwem Budowy Gazociągów i Obiektów Towarzyszących MEGAGAZ S.A. jako Realizatorem działającym w porozumieniu z Przedsiębiorstwem Realizacji Obiektów Energetycznych i Przemysłowych MEGADEX S.A.

Kontrakt ten jednak nigdy nie wszedł w życie z powodu jak podejrzewam braku pokrycia na uzyskanie z banku Gwarancji Dobrego Wykonania Umowy (Performance Bond), stanowiącej 10 % jej wartości. Nie pozwoliło to na racjonalne wykorzystanie zorganizowanego potencjału specjalistycznego do budowy odcinka gazociągu 56,24 km wykonywanego przez MEGAGAZ S.A. na terenie byłego województwa bydgoskiego.

W latach 1998 - 1999 P.B.G.i O.T. MEGAGAZ S.A. wykonał tylko jeden odcinek gazociągu o długości 56,24 km. Po podpisaniu Kontraktu, począwszy od października 1997 roku, prowadzone były prace organizacyjne i przygotowawcze (dobór specjalistycznych podwykonawców, zawieranie umów i t.p.)

Od sierpnia 1997 roku do października 1999 roku tj. do wykonania i zagazowania odcinka gazociągu 56,24 km zatrudniony byłem w MEGADEX-ie S.A. początkowo jako kierownik działu rurociągowego w Warszawie, a następnie od września 1998 roku jako Dyrektor Budowy - Pełnomocnik Zarządu Megadex S.A. w Dyrekcji Budowy w Strzelnie k/Inowrocławia. W zakres tego odcinka, którego realizacją kierowałem wchodziły następujące rodzaje robót :

Na zakończenie tego rozdziału nie omieszkam jeszcze dodać, że pod koniec 1999 roku firma MEGADEX S.A. została wykupiona przez firmę ELEKTRIM S.A., a na tej bazie powstała firma ELEKTRIM - MEGADEX S.A. Nowe kierownictwo tej firmy nie wykazywało zainteresowania perspektywą pozyskiwania kontraktów na budowę rurociągów i niemalże natychmiast po przejęciu MEGADEX-u sprzedało pakiet większościowy posiadanych akcji MEGAGAZ S.A. mało znanej firmie SAZ S.A. z siedzibą w Warszawie, która miała tylko tyle wspólnego z budową rurociągów, że na zlecenie MEGADEX S.A. organizowała rozwózkę rur na trasie budowanego przez MEGAGAZ S.A. odcinka gazociągu 56,24 km, w byłym województwie bydgoskim.

mgr inż. Mieczysław A. Chądzyński