3 / 2001 - strona startowa

DOSTOSOWANIE PRAWA POLSKIEGO DO PRAWA UNII EUROPEJSKIEJ
W OBSZARZE ENERGIA

Stan obecny oraz planowane zmiany legislacyjne na podstawie stanowiska negocjacyjnego.

Jerzy Mrygoń

W prawie Unii Europejskiej problematyka wspólnych rynków energii uregulowana jest w sześć głównych obszarach. Są to:

• Górnictwo naftowe i gazownictwo,
• Elektroenergetyka,
• Paliwa płynne,
• Sektor węgla kamiennego,
• Energia jądrowa,
• Efektywność energetyczna.

W 1995 r. Komisji opracowała założenia ogólnoeuropejskiej polityki energetycznej, które zawarła w tzw. ăZielonej KsiędzeÓ. Jednym z priorytetów wskazanych przez Komisję jest dokończenie procesu tworzenia jednolitego rynku energetycznego oraz polityki zagranicznej w tym zakresie. Powyższe wynika z faktu, iż prawie 50% dostaw energii UE pochodzi z poza jej terytorium,. Ponadto Komisja wskazała w Zielonej Księdze cztery podstawowe cele:

• ochronę służby publicznej,
• bezpieczeństwo dostaw,
• ochronę środowiska naturalnego,
• efektywność energetyczną.

Dokument podkreśla dwa podstawowe cele działań podejmowanych wobec monopoli gazowych i elektroenergetycznych:

• osiągnięcie lepszej współpraca między organami regulacyjnymi,
• usprawnienie zarządzania siecią.

W ăBiałej KsiędzeÓ ăPolityka energetyczna dla Unii EuropejskiejÓ Komisja potwierdziła obowiązywanie trzech podstawowych celów europejskiej polityki energetycznej, to jest:

• ogólnej konkurencyjności,
• bezpieczeństwa energetycznego,
• ochrony środowiska naturalnego.

Zakres zagadnień omawianych w ăBiałej KsiędzeÓ jest bardzo szeroki: od emisji wydzielanych przez pojazdy mechaniczne do budowy elektrociepłowni. Szczególny nacisk kładziony jest jednak na dokończenie tworzenia wewnętrznego rynku energetycznego.

II. 1. W obszarze ăGórnictwo naftowe i gazownictwoÓ państwa członkowskie obowiązane są w szczególności implementować do swoich porządków prawnych:

• Dyrektywę 68/414/EWG z dnia 20 grudnia 1968 r. o nałożeniu na kraje członkowskie obowiązku utrzymywania 90-dniowych minimalnych zapasów ropy naftowej i/lub produktów naftowych;
• Dyrektywę z dnia 29 czerwca 1990 r. 90/377/EWG dotyczącą wprowadzenia procedur Wspólnoty odnośnie przejrzystości cen gazu i energii elektrycznej dla odbiorców przemysłowych;
• Dyrektywę 98/30/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. dotyczącą wspólnych zasad dla wewnętrznego rynku gazu ziemnego.

Dwa podstawowe w tym obszarze polskie akty normatywne - ustawa Prawo energetyczne oraz ustawa Prawo geologiczne i górnicze - są w zasadniczej części zgodne z wyżej wymienionymi aktami prawnymi Unii Europejskiej. Implementacji wymagają w szczególności przepisy Dyrektywy 90/377/EWG dotyczące obowiązku przekazywania do Biura Statystycznego WE informacji o cenach i warunkach sprzedaży gazu oraz podziale konsumentów na kategorie.

W stanowisku negocjacyjnym w obszarze ăEnergiaÓ Polska zobowiązała do implementacji wyżej wymienionych przepisów w okresie do 31 grudnia 2002 r. Polska wystąpi o dwa okresy przejściowe:

• do 31 grudnia 2005 r. dla wdrożenia przepisów Dyrektywy 98/30/WE, dotyczących udzielania stronom trzecim dostępu do sieci gazowych (art. 17 oraz art. 18 Dyrektywy),
• do 31 grudnia 2010 r. dla wdrożenia przepisów Dyrektywy 68/414/EWG, zaktualizowanej dyrektywą 72/425/EWG dotyczących obowiązkowych zapasów ropy naftowej i/lub paliw ciekłych.

W obszarze ăElektroenergetykaÓ państwa członkowskie obowiązane są implementować do swoich porządków prawnych:

Dyrektywę 90/377/EWG z dnia 29 czerwca 1990 r. dotyczącą wprowadzenia procedur Wspólnoty odnośnie przejrzystości cen gazu i energii elektrycznej dla przemysłowych i indywidualnych odbiorców;

Dyrektywę 96/92/WE z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie jednolitych zasad wewnętrznego rynku energii elektrycznej;

Decyzję 96/1254/WE z dnia 5 maja 1996 r. ustanawiającą wytyczne dla transeuropejskich sieci energetycznych;

Decyzję 77/707/EWWS dotyczącą przekazywania informacji statystycznej na temat importu węgla pochodzącego z krajów trzecich.

Ustawa Prawo energetyczne wraz z rozporządzeniami wykonawczymi jest w zasadniczej części zgodna z prawem Unii Europejskiej. Implementacji wymagają jednak przepisy:

• Dyrektywy 90/377/EWG dotyczące obowiązku przekazywania do Biura Statystycznego WE (SOEC) przez podmioty tworzące taryfy informacji o cenach i warunkach sprzedaży energii elektrycznej oraz podziale konsumentów na kategorie;
• Dyrektywy 90/547/EWG dotyczące obowiązku informowania Komisji Europejskiej o otrzymanych wnioskach o tranzyt energii elektrycznej, zawartych kontraktach i powodach udzielonych odmów;
• Dyrektywy 96/92/WE dotyczące:

• Decyzji 77/707/EWWS dotyczące przekazywania informacji statystycznej na temat importu węgla pochodzącego z krajów trzecich;

W stanowisku negocjacyjnym w obszarze ăEnergiaÓ Polska zobowiązała do implementacji wymienionych wyżej przepisów w okresie do 31 grudnia 2002 r.

Bezpieczeństwo dostaw bieżących w systemie rynkowym musi być zapewnione poprzez stosowne mechanizmy rynku gwarantujące natychmiastowe bilansowanie dostaw i zapotrzebowania. Zapewniać to winny mechanizmy rynku scentralizowanego lub tzw. rynku bilansowego na rynku zdecentralizowanym.

Bezpieczeństwo dostaw w długim horyzoncie czasowym zapewnia nowe prawo energetyczne, które przewiduje stosowne obowiązki dla przedsiębiorstw sieciowych w zakresie planowania rozwoju i utrzymywania gotowości urządzeń do realizacji dostaw zgodnie z bieżącym i przyszłym zapotrzebowaniem na energię elektryczną. W planach rozwoju przedsiębiorstwa sieciowe powinny również zapewnić budowę i rozbudowę źródeł (w tym ich zróżnicowanie) jeśli przewidywany będzie deficyt rynkowych dostaw energii.

W obszarze ăPaliwa płynneÓ państwa członkowskie obowiązane są implementować do swoich porządków prawnych:

• Dyrektywę 76/491/EWG z dnia 4 maja 1976 r. o procedurze informowania i konsultacji w sprawie cen ropy naftowej i produktów naftowych we Wspólnocie;
• Dyrektywę 68/414/EWG z dnia 20 grudnia 1968 r. o nałożeniu na kraje członkowskie obowiązku utrzymywania 90-dniowych minimalnych zapasów ropy naftowej i/lub produktów naftowych;
• Decyzję 77/190/EWG z dnia 26 stycznia 1977 r. w sprawie implementowania dyrektywy 76/491/EWG dotyczącej procedury informacyjnej i konsultacyjnej cen ropy naftowej i produktów naftowych we Wspólnocie;
• Decyzję 79/639/EWG z dnia 15 czerwca 1979 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad wykonywania decyzji 77/706/EWG;
  Ponadto państwa członkowskie związane są postanowieniami Rozporządzenia 2964/95/WE z dnia 20 grudnia 1995 r. nakładającego obowiązek rejestracji importu i dostaw ropy naftowej do krajów Wspólnoty;

Ustawa Prawo energetyczne, ustawa o rezerwach państwowych i zapasach obowiązkowych paliw oraz ustawa o statystyce publicznej wymagają wdrożenia przepisów:

• Dyrektywy 76/491/EWG, Rozporządzenia 2964/95/WE, oraz Decyzji 79/639/EWG dotyczących specjalistycznych formularzy statystycznych
• Rozporządzenia 736/96/WE oraz Rozporządzenia 2386/96/WE dotyczących obowiązku zbierania informacji o projektach inwestycyjnych sektora naftowego, będących w obszarze zainteresowania Wspólnoty i przekazywania ich do Komisji.

W stanowisku negocjacyjnym w obszarze ăEnergiaÓ Polska zobowiązała do implementacji wymienionych wyżej przepisów w okresie do 31 grudnia 2002 r.

Prawo polskie jest zgodne z:

• Dyrektywą 73/238/EWG o środkach łagodzenia skutków trudności w zaopatrzeniu w ropę naftową i produkty naftowe,
• Dyrektywą 85/536/EWG o oszczędności ropy naftowej przez użytkowanie komponentów zastępczych w benzynach,
• Decyzją 77/706/EWG w sprawie określenia skali ograniczenia konsumpcji podstawowych źródeł energetycznych w razie trudności w dostawach ropy naftowej i produktów naftowych.

Wdrożenie Dyrektywy 68/414/EWG wymaga nowelizacji:

• ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o rezerwach państwowych i zapasach obowiązkowych paliw,
• ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne,
• ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej.

Polska wystąpi o okres przejściowy dla wdrożenia przepisów Dyrektywy 68/414/EWG. Polska wnosi o:

• przejściowe ograniczenie asortymentów tworzonych zapasów poprzez wyłączenie z zapasów obowiązkowych oleju opałowego.
• podwyższenie limitu zapasów, które mogą być utrzymywane w ropie naftowej do 80%.
• przyjęcie terminu osiągnięcia poziomu 90-dniowych zapasów na 31 grudnia 2010 roku.

Dostosowanie systemów prawnych państw członkowskich w sektorze węgla kamiennego obejmuje restrukturyzację tego sektora oraz zakresu pomocy państwa na ten cel. Kwestię tę określa w prawie Unii Europejskiej Decyzja 93/3632/EWWS, która stanowi, iż pomoc państwa może być udzielana w celu:

1. przyszłego postępu w kierunku opłacalności ekonomicznej w świetle cen węgla na rynkach międzynarodowych oraz zmniejszenia wielkości pomocy,
2. rozwiązania społecznych i regionalnych problemów spowodowanych całkowitymi lub częściowymi redukcjami działalności jednostek produkcyjnych,
3. odłożenia skutków finansowych procesu restrukturyzacji zatrudnienia,
4. pomocy dla przemysłu węglowego w dostosowaniu do standardów ochrony środowiska.

Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz o szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych jest zgodna z Decyzją 93/3632/EWWS

Dostosowanie systemów prawnych państw członkowskich w obszarze ăEnergia atomowaÓ obejmuje w szczególności kwestie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony przed promieniowaniem. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej Państwowa Agencja Atomistyki będzie odpowiedzialna za wykonanie postanowień rozporządzenia Nr 4 Rady EWEA oraz rozporządzenia Nr 1 Komisji EWEA, określających projekty inwestycyjne, o których powiadamia się Komisję zgodnie z artykułem 41 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej oraz będzie odpowiedzialna za procedury powiadamiania.

W obszarze ăEfektywność energetycznaÓ państwa członkowskie obowiązane są implementować do swoich porządków prawnych:

• Dyrektywę 79/531/EWG z dnia 14 maja 1979 r. dotyczącą zużycia energii elektrycznej urządzeń domowych;
• Dyrektywę 92/75/EWG z dnia 22 września1992 r. informującą poprzez etykietowanie oraz standardowe informacje o produkcie, o zużyciu energii oraz innych zasobów przez urządzenia domowe, wraz ze wszystkimi dyrektywami wdrażającymi;
• Dyrektywę 96/57/WE z dnia 3 września 1996 r. dotyczącą wymagań związanych z efektywnością energetyczną domowych elektrycznych urządzeń chłodniczych, zamrażających oraz ich kombinacji;
• Dyrektywę 78/170/EWG z dnia 13 lutego 1978 r. w sprawie sprawności generatorów ciepła dla ogrzewania miejscowego i wytwarzania ciepłej wody użytkowej w nowych lub już istniejących budynkach nieprzemysłowych i w sprawie izolacji cieplnej i rozdziału ciepłej wody użytkowej w nowych nieprzemysłowych budynkach;
• Dyrektywę 92/42/EWG z dnia 21 maja 1992 r. o sprawności nowych kotłów grzewczych na paliwa ciekłe i gazowe;
• Dyrektywę 93/76/EWG z dnia 13 września 1993 r. o ograniczeniu emisji dwutlenku węgla przez poprawę efektywności energetycznej (SAVE).

Implementacja wyżej wymienionych aktów prawnych Unii wymaga nowelizacji przepisów rozdziału 6 (Urządzenia) oraz art. 23 (Kompetencje prezesa URE) Prawa energetycznego oraz wydania/znowelizowania licznych rozporządzeń wykonawczych do ustawy. W stanowisku negocjacyjnym w obszarze ăEnergiaÓ Polska zobowiązała do implementacji wymienionych wyżej przepisów w okresie do 31 grudnia 2002 r.

Polska uczestniczy w programach SAVE II i JOULE-THERME. Ponadto Polska złożyła wniosek do Komisji w sprawie udziału w programie ALTENER II. Jednocześnie trwa obecnie proces ratyfikacji Traktatu Karty Energetycznej oraz Protokołu Karty Energetycznej o efektywności energetycznej i odnośnych aspektach ochrony środowiska. W następstwie ratyfikacji Traktatu Karty Energetycznej nastąpi również wdrożenie wytycznych w zakresie transeuropejskich sieci energetycznych (TEN).

Nabywanie przez cudzoziemców nieruchomości pod lokalizowanie linii przesyłowych energii oraz paliw.

Zgodnie z prawem Unii Europejskiej obywatele oraz przedsiębiorcy jednego państwa członkowskiego mogą co do zasady nabywać nieruchomości na terytorium innego państwa członkowskiego na tych samych zasadach co jego obywatele i przedsiębiorcy (zasada równego traktowania). Innymi słowy posiadanie obywatelstwa lub prowadzenie przedsiębiorstwa na prawie jakiegokolwiek państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie może być podstawą ograniczeń w nabywaniu nieruchomości na terytorium innego państwa członkowskiego. Prawo wspólnotowe konsekwentnie zakazuje dyskryminacji ze względu na przynależność państwową w zakresie podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Państwa członkowskie nie mogą nie tylko różnicować reguł dotyczących wykonywania samej działalności ale również nie mogą różnicować systemu ułatwień od których zależy efektywne jej wykonywanie w zależności od przynależności państwowej. Do istoty swobody prowadzenia działalności gospodarczej należy prawo nabywania, korzystania i dysponowania prawem własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości w państwie, na terytorium którego wykonywana jest działalność. Innymi słowy obywatele i przedsiębiorcy z jednego państwa członkowskiego maja prawo nabywania nieruchomości na terytorium innych państw członkowskich Unii. Prawo wspólnotowe nie ustanawia w tym zakresie żadnych wyjątków dotyczących rodzaju prowadzonej działalności, swoboda ta więc obejmuje również przedsiębiorstwa których przedmiotem działalności jest przesył energii oraz paliw. Jedynymi dopuszczalnymi na gruncie prawa Unii Europejskiej ograniczeniem w tym zakresie jest ochrona zdrowia porządku oraz bezpieczeństwa publicznego.

• odwołanie się przez władze państwa członkowskiego do zasady ochrony porządku lub bezpieczeństwa publicznego wymaga istnienia rzeczywistego i dostatecznie poważnego (zasada proporcjonalności) zagrożenia podstawowych interesów społeczeństwa. Środki podejmowane przez władze państwa członkowskiego muszą być uzasadnione wyłącznie osobistym zachowaniem się (cechami) danej osoby (przedsiębiorcy).
• pojęcie ăzdrowie publiczneÓ wiąże się z chorobą lub inwalidztwem które uzasadniają ograniczenie swobody pobytu lub prowadzenia działalności gospodarczej. Stosowny wykaz zawiera załącznik do Dyrektywy Rady 64/221/EWG z dnia 25 lutego 1964 roku, w sprawie koordynacji środków specjalnych dotyczących poruszania się i pobytu obywateli obcych narodowości, których zastosowanie uzasadnione jest względami porządku, bezpieczeństwa i zdrowia publicznego (Dz. Urz. L 056 z dnia 4 kwietnia 1964, str. 850). Wykaz zawiera w szczególności choroby zakaźne takie jak guźlica systemu oddechowego w fazie aktywnej, kiła, choroby pasożytnicze, narkomanię, głębokie zaburzenia umysłowe oraz zaburzenia psychotyczne.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (t.j.: Dz. U. z 1996 r., Nr 54, poz. 245, z późn. zm.) nabywanie w Polsce nieruchomości przez cudzoziemców wymaga co do zasady zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych działającego za zgodą ministra obrony narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych również ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. Obowiązek uzyskania zezwolenia dotyczy zarówno nabycia prawa własności jak i prawa użytkowania wieczystego i obejmuje wszystkie osoby fizyczne nie legitymujące się obywatelstwem polskim, osoby prawne mające siedzibę poza granicami RP, nie posiadające osobowości prawnej spółki tych osób, mające siedzibę za granicą, utworzone zgodnie z ustawodawstwem państw obcych, oraz osoby prawne i spółki handlowe nie posiadające osobowości prawnej mające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, kontrolowane bezpośrednio lub pośrednio przez wyżej wymienione osoby lub spółki. W przypadku spółek handlowych za kontrolowane uznaje się spółki, w których cudzoziemiec lub cudzoziemcy mają pozycję dominującą w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 5 ustawy nie wymaga uzyskania zezwolenia nabycie przez osobę prawną na jej cele statutowe, nieruchomości nie zabudowanych, których łączna powierzchnia w całym kraju nie przekracza 0,4 ha na obszarze miast. Określony w ustawie wyjątek nie obejmuje więc nieruchomości nabywanych przez przedsiębiorców w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą innych niż nieruchomości:

• niezabudowane,
• których łączna powierzchnia na terenie całego kraju nie przekracza 0,4 ha na obszarze miast.

Jeżeli o zezwolenie na nabycie nieruchomości ubiega się przedsiębiorca Wspólnot, którego przedsiębiorstwo lub oddział zostały założone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, minister właściwy do spraw wewnętrznych wydaje zezwolenie, gdy jest to bezpośrednio konieczne dla prowadzenia działalności gospodarczej, dla której przedsiębiorstwo lub oddział zostały założone. Minister właściwy do spraw wewnętrznych odmawia jednak wydania takiego zezwolenia, jeżeli jest to uzasadnione względami polityki społecznej, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia społeczeństwa. Opisana powyżej procedura wydawania zezwoleń nie dotyczy obywateli Wspólnoty działających w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadzie samozatrudnienia w rozumieniu Układu Europejskiego oraz w przypadku nabywania zasobów naturalnych, gruntów rolnych lub leśnych.

Komisja Europejska wielokrotnie podnosiła, iż obowiązek uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości stanowi poważne utrudnienie w wykonywaniu swobody podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz swobody przepływu kapitału.

Jerzy Mrygoń
Komitet Integracji Europejskiej