1-2 / 2002 - strona startowa

Stanowisko Polskiego Lobby Przemysłowego
im. Eugeniusza Kwiatkowskiego
w sprawie pakietu porozumień gazowych z Rosją

1. Gaz ziemny jest jednym z nośników energii pierwotnej - obok węgla kamiennego, węgla brunatnego, paliw płynnych, energii atomowej i energii odnawialnej - który składa się na bilans energetyczny kraju. Dlatego ocena jego zapotrzebowania w bliższej i dalszej perspektywie, w każdym kraju - niezależnie od ustroju społeczno-politycznego - rozpatrywana jest całościowo w postaci bilansu potrzeb, w oparciu o społeczny rachunek ekonomiczny (zatrudnienie, ekologia) i gwarancje bezpieczeństwa energetycznego.

2. Zawarty w 1995 roku tzw. "Kontrakt stulecia" na dostawy gazu ziemnego z Rosji do Polski w ilości 250 mld m3w okresie do 2020 roku, nie spełnia elementarnych wymogów bilansu paliwowo-energetycznego, a wielkość zużycia gazu ziemnego przyjęto w oparciu o dyletanckie szacunki, bez żadnej merytorycznej odpowiedzialności. Fakt ten potwierdzają następujące dane:

W ocenie Ministra Przemysłu z 1995 r. docelowo w 2020 r. wymieniono wielkość zużycia nawet w ilości 45,0 mld m3 rocznie! Natomiast według oceny niezależnych ekspertów Polskiego Lobby Przemysłowego, ekonomicznie uzasadniona wielkość zużycia gazu ziemnego w Polsce to: 12-13 mld m3 w 2010 r. i 16-17 mld m3 w 2020 r., w tymz pozyskania krajowego ok. 4,0 mld m3, a więc import może wynosić 8-9 mld m3 w 2010 r. i 12-13 mld m3w 2020 roku.

3. Warunki importu gazu ziemnego z Rosji do Polski sprecyzowane w kontrakcie ewidentnie dyskryminują stronę polską. Do tych warunków należą:

1. zasada "take or pay" - "bierz lub płać", co przy niemożliwych do zagospodarowania przez Polskę ilości gazu określonych w kontrakcie oznacza płacenie 75% należności za nie odebrany gaz;

2. zakaz reeksportu nadwyżek importowanego gazu.

Takie warunki uniemożliwiają dywersyfikację dostaw gazu z importu, z innych kierunków. "Kontrakt 100-lecia" miał też istotny wpływ na decyzje ograniczające w sposób drastyczny wydobycie węgla kamiennego, powodujące masowe zwolnienia górników i rosnące bezrobocie na Górnym Śląsku, a także na poziom produkcji energii odnawialnych, które w krajach Unii Europejskiej znajdują stałe i konkretne poparcie elit rządzących.

4. "Kontrakt 100-lecia" na dostawy gazu ziemnego z Rosji sprzeczny jest z zasadami bezpieczeństwa i ekonomii oraz zagraża suwerenności Polski. Świadczą o tym następujące sprawy:

1. warunki budowy gazociągu przez terytorium Polski są ciągle objęte tajemnicą, a powinny być upublicznione i znane społeczeństwu.

2. ogólnikowe informacje, że gazociąg budowany jest w spółce z udziałem Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa oraz "Gazpromu" i innych udziałowców, budzą uzasadnione obawy co do prawa własności gazociągu i prawa podejmowania strategicznych decyzji.
   Natomiast zbudowane w czasach komunistycznych gazociągi i rurociągi - w ramach współpracy krajów RWPG - są własnością danego państwa (Ukrainy, Czech i Polski).

3. według posiadanych przez nas informacji warunkii wysokości opłat za tranzyt gazu z Rosji do Niemiec są jedynie symboliczne i drastycznie odbiegają od opłat tranzytowych stosowanych w Unii Europejskiej.
   A przecież ok. 70% ilości gazu przesyłanego gazociągiem jamalskim biegnącym przez Polskę to tranzyt do krajów Unii Europejskiej, głównie do Niemiec.

5. Podjęte przez rząd Jerzego Buzka starania zmierzające do renegocjacji kontraktu oraz kontynuowane rozmowy na ten temat przez obecny rząd wskazują, że "Gazprom" nie wykazuje jakiejkolwiek chęci ustępstw i uchyla się od konstruktywnych rozmów.

Ostatnie wypowiedzi szefa "Gazpromu" Aleksieja Millera świadczą o tym, że strona rosyjska nie widzi możliwości renegocjacji "kontraktu 100-lecia" na dostawy gazu do Polski. Wszystko wskazuje na to, że takie podejście do rokowań z Polską będzie przez stronę rosyjską podtrzymywane także w przyszłości. "Gazprom" bowiem zainteresowany jest tym, żebyśmy odbierali tyle gazu, ile określał kontrakt z Polską, i żeby zwiększać moce przesyłowe do Europy Zachodniej, najlepiej z niewielkimi kosztami przesyłu przez Polskę.

6. Ze względu na ponoszone wielkie straty, które obciążają budżet naszego państwa, polski rząd powinien dużo bardziej stanowczo dążyć do możliwie szybkiego wynegocjowania takich zmian w kontrakcie jamalskim, które maksymalnie uwzględniłyby interesy polskiej gospodarki i zagwarantowałyby bezpieczeństwo energetyczne Polski. Jeśli strona rosyjska będzie wykazywać brak woli porozumienia z Polską, to wówczas strona polska powinna uruchomić procedurę arbitrażową w Sztokholmie lub podjąć jeszcze bardziej stanowcze kroki, polegające na anulowaniu "Kontraktu 100-lecia", przy zapewnieniu wszystkim stronom pełnego zwrotu poniesionych, udokumentowanych kosztów oraz zagwarantowaniu nieprzerwanego funkcjonowania gazociągu jamalskiego.

Utrzymywanie bowiem obecnego stanu rzeczy oznaczałoby straty budżetu państwa z tytułu nie pobierania właściwych opłat za tranzyt gazu (wg niektórych ekspertów mogą one wynosić co najmniej 20 mld USD w okresie objętym kontraktem), a straty spowodowane dostawami gazu, który nie będzie mógł być zagospodarowany (zasada: bierz lub płać) wynoszą co najmniej 0,5 mld USD rocznie.

7. W świetle powyższych danych, jeśli strona rosyjska nadal będzie wykazywać brak chęci renegocjacji kontraktu, to wówczas należy wdrożyć proces anulowania "Kontraktu 100-lecia" i ewentualnie później wznowić rokowania z "Gazpromem" w celu zawarcia nowego kontraktu.

Głównymi elementami nowego kontraktu powinny być:

1. realne określenie zapotrzebowania Polski na import gazu z Rosji, biorąc pod uwagę jego funkcję w bilansie paliwowym kraju oraz dywersyfikację dostaw z importu ze względu na bezpieczeństwo energetyczne;

2. ustanowienie opłat tranzytowych na poziomie stosowanym w krajach Unii Europejskiej;

3. przyjęcie zasady single buyer - jednego gestora w zakresie importu gazu, którym w warunkach polskich powinien być PGNiG;

4. doprowadzenie do zgodności zasad budowy gazociągu jamalskiego z polskim prawem;

5. powinien on być własnością Polski, a zatem winien być znacjonalizowany, łącznie z ułożonym równolegle do niego kablem światłowodowym.

8. Nowy kontrakt powinien mieć charakter kompleksowy i objąć wszystkie aspekty pozyskiwania gazu z Rosji do Polski oraz inwestycji określonej mianem gazociągu tranzytowego Jamał-Europa na terytorium Polski. Kontrakt jamalski nie został zrealizowany w części inwestycyjnej, więc strona rosyjska będzie zmuszona przystać na wynegocjowanie nowych warunków kontraktowych.

9. Polskie Lobby Przemysłowe im. Eugeniusz Kwiatkowskiego domaga się również szybkiego zakończenia śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Gdańsku w sprawie przekroczenia uprawnień przez wyższych urzędników państwowych przy zawieraniu pakietu porozumień gazowych z Rosją, a następnie wyciągnięcia konsekwencji wobec winnych działań na szkodę interesu publicznego. Dotyczy to zarówno osób sprawujących kierownicze funkcje w PGNiG, jak i wyż-szych urzędników państwowych, którzy brali udział w negocjacjach.

Warszawa, 4 czerwca 2002 r.