|
|
Naftowe rocznice
Roman Reinisch
Rok 2004 będzie szczególnie ważny dla górnictwa naftowego w Polsce, ponieważ w tym okresie mamy dwie ważne rocznice:
150-lecie prowadzenia pierwszych wierceń naftowych w Europie.
50-lecia powstania pierwszego PMG- Podziemnego Magazynu Gazu.
Pierwsza miała wpływ na drugą, ponieważ wzrastające wydobycie gazu ziemnego w rejonie karpackim oraz jego coraz większe zastosowanie przez przemysł i przez sektor komunalny, zwłaszcza dla celów grzewczych wpłynęły bezpośrednio na konieczność magazynowania gazu dla potrzeb pokrycia niedoborów gazu w okresach zimowych.
150-LAT WIERCEŃ NAFTOWYCH W EUROPIE
W 1854 roku na ziemi krośnieńskiej w rejonie Bóbrki, na obszarze Beskidu Niskiego w Karpatach, prowadzone były pierwsze wiercenia (kopanki) w celu wydobycia ropy naftowej ("oleju skalnego") i od tego czasu datuje się początki i rozwój przemysłu naftowego w Polsce. Rejon ten uważany jest za kolebkę rozwoju przemysłu naftowego na świecie. W 1854 r. wykonano pierwszy szyb naftowy "Wojciech" na założonej pierwszej kopalni ropy naftowej w Bóbrce. W latach 1854-1880 na terenie tej kopalni wydrążono ręcznie ponad 60 studni ("kopanek"), których głębokość wynosiła od kilku do 150 m. Jedną z nich aktualnie nadal czynną jest kopana "Franek" którą można oglądać do dzisiaj w Muzeum Przemysłu Naftowego) nieopodal Krosna w województwie podkarpackim. Muzeum-skansen w Bóbrce ogromnym zainteresowaniem cieszy się również wśród specjalistów naftowych z całego świata.
W rejonie Karpat, gdzie najwcześniej zaczęto wykorzystywanie gazu ziemnego do celów grzewczych, zrozumiałym jest zainteresowanie problematyką nierównomiernego zużycia gazu ziemnego. Takie warunki sprzyjają dużemu zainteresowaniu magazynowaniem gazu na okresy większego zużycia gazu ziemnego, a w konsekwencji stwarzają potrzebę podziemnego magazynowania gazu.
50-LECIA POWSTANIA PIERWSZEGO PMG W EUROPIE (ROZTOKI)
Pierwsze próby podziemnego magazynowania gazu na świecie podjęto w 1915 r. w Kanadzie. Pierwszy PMG w wyeksploatowanym złożu gazu wytworzono w okręgu Welland County w stanie Onthario. Dlatego rok 1915 uważany jest jako początek budowy i rozwoju podziemnych magazynów gazu na świecie.
Kolejny PMG Zoar-Erie wytworzono w wyeksploatowanym złożu gazu ziemnego o ogólnej pojemności rzędu 62 mln m3. Zbudowany został w latach 1915-1916 w pobliżu Concord w stanie Nowy Jork. Drugi zbudowany w USA w 1919 r. w stanie Kentucky również w z czerpanym złożu gazu ziemnego.
Należy jednak zaznaczyć, że znacznie wcześniej, bowiem już w połowie XIX wieku w rejonie Chicago powstał pierwszy zbiornik (metalowy) gazu dla potrzeb przemysłu.
Ten pierwszy "PZG" w początkowym okresie miał ogólną pojemność kilkudziesięciu tysięcy m3. Magazynowane wielkości gazu dla rozwijającego się przemysłu z upływem czasu były nie wystarczające i potrzeby przemysłu spowodowały rozwój magazynowania większych ilości gazu ziemnego w naturalnych warunkach wyeksploatowanych złóż gazu ziemnego. W ten sposób rozpoczął się rozwój podziemnego magazynowania gazu w pierwszej kolejności na kontynencie Ameryki Północnej, gdzie obecnie znajduje się najwięcej czynnych PMG.
W Europie dopiero prawie 40 lat później podjęto próby podziemnego magazynowania gazu. Pierwsze próby podziemnego magazynowania gazu w wyeksploatowanym złożu gazu ziemnego Roztoki rozpoczęto w rejonie Karpat, kiedy to w 1954 r. podjęto próbę adaptacji z czerpanego złoża gazu na PMG. Pionierskie prace w tym zakresie i prace doświadczalne wykonali w tym czasie inicjatorzy i kreatorzy podziemnego magazynu gazu w Roztoki, inżynierowie Julian Kaczorowski i Władysław Kołodziej z "Polmin"-. Tarnów.
W grudniu 1954 r. rozpoczął pracę PMG Roztoki w pobliżu Jasła. Magazyn ten został wytworzony w eoceńskim II piaskowcu ciężkowickim w głębokości rzędu 1000 m. W kilku cyklach do wyeksploatowanego złoża gazu Roztoki zatłaczano gaz przy wykorzystaniu ciśnienia roboczego lokalnego gazociągu (bez kompresorów) na poziomie 3,4 MPa. Odbiór gazu prowadzono w przedziale ciśnień od 1,27 do 2,86 MPa. Ogółem na PMG Roztoki znajdowało się 5 odwiertów eksploatacyjnych, zlokalizowanych w optymalnej strefie złoża oraz jeden odwiert Polmin-6 jako otwór piezometryczny. Ogółem na PMG do 5 odwiertów eksploatacyjnych zatłoczono i odebrano około 60 mln m3gazu. PMG Roztoki rozpoczął pracę 4 grudnia 1954 r. i po 25 latach zakończył eksploatację Przyczyną likwidacji były tzw. "nieszczelności techniczne", w postaci stwierdzonych ekshalacji gazu wokół odwiertów. Kierownictwo i zarząd Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa w Warszawie doceniając znaczenie i wagę 50-tej rocznicy powstania pierwszego PMG w Polsce i w Europie, podjął inicjatywę niżej podpisanego planując zorganizowanie 4 grudnia 2004 r w Krośnie uroczystego Sympozjum w Dniu Górnika.
dr inż. R. Renisch jest emerytowanym pracownikiem PGNiG, uznanym w skali europejskiej ekspertem od budowy PMG, autorem wielu prac naukowych i opracowań specjalistycznych w tym fundamentalnej pracy pt. "Wybrane istotne aspekty podziemnych magazynów gazu" - wydawnictwo "PLJ"- W-wa 2000