www.rurociagi.com

Spis treści od 2001    Spis treści 1995-2000 
Reklama    Ogłoszenia    Wolna trybuna 
Redakcja    Listy    Fundacja ODYSSEUM 

2-3 / 2003 - strona startowa

Opinia prawna
nt. Gazociągu Jamalskiego

Józef Marszałek

 

W sprawie analizy prawno-ustrojowej podstawy budowy międzynarodowego gazociągu Jamał-Europa Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i tranzytu gazu ziemnego rosyjskiego przez terytorium R. P. oraz nielegalności budowy wym. gazociągu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, terenie administracyjnym Gminy Tłuchowo, woj.: kujawsko-pomorskie (d. Włocławskie), i na nieruchomościach gruntowych osób fizycznych mieszkańcach Gminy Tłuchowo.

 

WSTĘP

Niniejsza opinia prawna ma charakter opisowo-ramowy mając na uwadze przede wszystkim wskazanie naruszenia kardynalnych praw zarówno Rzeczypospolitej jak i jej obywateli, zapisanych w Konstytucji R. P. ustawach polskich, i w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych wolności, których naruszenia dopuścił się Rząd R. P., administracja rządowa i samorządowa w związku z budową międzynarodowego gazociągu Jamał-Europa Zachodnia. Nie pozostawia cienia wątpliwości, że organizacja i sposób realizacji procesu inwestycyjnego pn. "system gazociągów tranzytowych" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej posiadał i dalej zachowuje, w rozumieniu przepisów konstytucyjnych i ustawowych, charakter budowy nielegalnej określanej także w wykładniach prawa budowlanego mianem "dzikiej budowy". Nade wszystko podkreślić należy, iż za sprawą całkowicie karygodnej polityki rządowej, działalności administracji rządowej i samorządowej w terenie, poprzez tę budowę dopuszczono się naruszenia kardynalnych praw konstytucyjno-ustawowych obywateli i do chwili obecnej nie naprawionych w sposób ustawami przewidzianym.

II. ANALIZA PRAWNA PODSTAW PRAWNO-USTROJOWYCH BUDOWY GAZOCIĄGU MIĘDZYNARODOWEGO "JAMAŁ-EUROPA" NA TERYTORIUM R. P.

Budowa międzynarodowego gazociągu zwanego tranzytowym DN-1400 przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wynikła z zawartego "Porozumienia między Rządem Federacji Rosyjskiej a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - w dniu 23 sierpnia 1993 r. w Warszawie. Porozumienie to dotykało przedmiotów konstytucyjno-ustrojowych i ustawowych Rzeczypospolitej a także ochrony praw własności wynikającej z prawa międzynarodowego wiążącego Rzeczpospolitą, tj. Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Stanowią o tym następujące postanowienia Porozumienia :

Na szczególną uwagę zasługuje z punktu znaczenia konstytucyjnego art. 12 Porozumienia, który zobowiązywał Rząd R. P. do nadania zawartemu Porozumieniu międzyrządowemu rangi prawnej aktu prawnego wymaganemu do obowiązywania według przepisów wewnątrzpaństwowych, tzn. według Konstytucji R. P. i ustaw obowiązujących w Polsce.

Powyższe Porozumienie międzyrządowe zostało uzupełnione "Protokołem między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej w sprawie przedsięwzięć organizacyjnych zmierzających do zapewnienia realizacji Porozumienia między Rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i dostawach gazu rosyjskiego do Rzeczypospolitej Polskiej" podpisanym w dniu 18 lutego 1995 r. w Warszawie. W art. 3 tegoż Protokołu zakreślono zobowiązanie finansowe Rzeczypospolitej Polskiej w postaci udzielenia gwarancji kredytowych oraz do pokrycia kosztów budowy I-ej nitki gazociągu tranzytowego na terytorium R. P. w wysokości 300-350 mln dolarów USD. Ani Porozumienie międzyrządowe z 23 sierpnia 1993 r., ani Protokół z 18 lutego 1995 r. nie zostały opublikowane w dzienniku urzędowym R. P.

W dacie zawierania wymienionego Porozumienia międzyrządowego i podpisanego protokółu do Porozumienia obowiązywała w Polsce Ustawa Konstytucyjna z 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz. U. z 1992 r. Nr 84 , poz. 426/ i z mocy art. 77 tej Ustawy Konstytucyjnej obowiązywały także określone w Ustawie przepisy Konstytucji R. P. z 22 lipca 1952 r. Porozumienie międzyrządowe z 23 sierpnia 1993 r. i Protokół z 18 lutego 1995 r. obejmowały przedmioty kompetencyjno-ustrojowe ustawodawcy takie jak nienaruszalność terytorium Rzeczypospolitej /budowa inwestycji międzynarodowej na terytorium R. P., korzy-stanie podmiotu międzynarodowego z terytorium R. P. /zobowiązanie finansowe R. P./. Zgodnie z art.. 33 ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej zawarte Porozumienie międzyrządowe obejmujące przedmioty należące do Sejmu R. P. wymagało ratyfikacji przez Prezydenta R. P. i ustawy upoważniającej. Ponadto ze względu na zawarte w Porozumieniu międzyrządowym takie przedmioty jak ustawa ochronna środowiska a szczególnie konstytucyjno-ustawowe prawo ochrony własności bezwzględnie wymagały ratyfikacji bądź ustawy szczególnej o budowie międzynarodowego gazociągu tranzytowego, stanowiącego własność międzynarodowego podmiotu prawa handlowego nie będącego własnością czy współwłasnością Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przecież Porozumienie międzynarodowe dotyczyło inwestycji międzynarodowej budowanej głównie na nieruchomościach gruntowych stanowiących prawo własności osób fizycznych obywateli R. P. A przepis art. 7 Konstytucji R. P., obowiązujący w 1993 r. i w 1995 r., gwarantował konstytucyjno-ustawową ochronę prawa własności obywateli i wywłaszczenie dopuszczał wyjątkowo jedynie na cele publiczne. Tym samym aby budowa międzynarodowego gazociągu tranzytowego DN-1400 Jamał-Europa mogła być kontynuowana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie Porozumienia międzyrządowego z 23 sierpnia 1993 r. w sposób legalny bezwzględnie dla swej legalności konstytucyjna zasada praworządności stawiała wymóg Rządowi R. P. ratyfikacji Porozumienia międzyrządowego lub przyjęcia przez Sejm R. P. ustawy szczególnej o budowie międzynarodowego gazociągu tranzytowego na terytorium R. P. określającej warunki inwestycji wynikające z przepisów konstytucyjnych i ustawowych obowiązujących w Polsce. Rząd R. P. tego obowiązku konstytucyjnego zaniechał a przecież art. 3 ust. 1 Konstytucji R. P. bezwzględnie go do tego zobowiązywał zważając zwłaszcza na ochronę prawa własności osób fizycznych. Zresztą art. 12 i art. 5 ust. 2 Porozumienia obciążał Rząd R. P. do respektowania ustawowego prawa wewnętrznego.

W myśl przepisu ust. 2 art. 3 Konstytucji R. P. Rząd obowiązany był dla zachowania legalności swych poczynań opierać się wyłącznie na przepisach ustawowych obowiązujących w latach 1993 1995. Niezależnie od obowiązujących przepisów konstytucyjno-ustawowych Rząd R. P. zobowiązany był do przestrzegania prawa międzynarodowego stanowiącego o ochronie prawa własności. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała 19 stycznia 1993 r. Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności /Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284/, która to Konwencja w art. 1 Protokołu Nr 1 zapewnia każdej osobie fizycznej prawo poszanowania swego mienia zastrzegając zakaz pozbawiania jej własności /wywłaszczania/ z wyjątkiem dla interesu publicznego. Tak więc i prawo międzynarodowe obowiązujące na terytorium Rzeczypospolitej wymagało od Rządu R. P. nadania Porozumieniu międzynarodowemu z dnia 23 sierpnia 1993 r. rangi aktu ustawowego stanowiącego źródło prawa obowiązujące wszystkich w Rzeczypospolitej, czyli także wobec osób fizycznych. A zatem dla nadania inwestycji międzynarodowej w postaci gazociągu tranzytowego, zgodnie z Konstytucją R. P., zadania publicznego a dla właściciela gazociągu, zgodnie z Konstytucją R. P. i prawem międzynarodowym oraz zawartymi Porozumieniem, charakteru podmiotu publicznego i dla interesu publicznego, jedynie ratyfikacja lub uchwalenie ustawy szczególnej dla budowy inwestycji międzynarodowej mogła stanowić legalną konstytucyjno-ustawową podstawę prawną.

Porozumienie międzyrządowe z 23 sierpnia 1993 r. o budowie systemu gazociągów tranzytowych na terytorium R. P. do wejścia w życie ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie zostało ratyfikowane, ani nie uchwalono ustawy o budowie międzynarodowych gazociągów na terytorium R. P. czy też o tranzycie gazu rosyjskiego przez terytorium Polski.

Art. 241 ust. 2 Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. zobowiązywał Rząd do przedłożenia Sejmowi w ciągu 2 lat od wejścia w życie ustawy wykazu umów międzynarodowych zawierających postanowienia niezgodne z Konstytucją. Porozumienie międzyrządowe z 23 sierpnia 1993 r. nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw R. P. Tak więc ów Porozumienie międzyrządowe nie może być traktowane za umowę międzynarodową, gdyż obejmując swymi postanowieniami materię konstytucyjną /zasadę nienaruszalności terytorium R. P., korzystania z suwerennego terytorium R. P. dla gazu rosyjskiego i jego tranzyt, zobowiązanie finansowe znacznych rozmiarów R. P./, oraz konstytucyjno-ustawową i międzynarodową ochronę prawa własności osób fizycznych, nie ratyfikowane, ani nie przyjęte ustawą szczególną, zgodnie z art. 87 ust. 1, art. 91 ust. 1 i ust. 2 ani pod Rządami Ustawy Konstytucyjnej z 17 października 1992 r., ani według Konstytucji R. P. nie stanowiło, i nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w granicach Rzeczypospolitej Polskiej. Porozumienie wiąże Rząd R. P. ale nie obywateli i nie może ograniczać czy pozbawiać prawa własności przez wywłaszczenie.

WNIOSEK I

Porozumienie międzyrządowe z 23 sierpnia 1993 r. p. budowie międzynarodowego systemu gazociągów tranzytowych na terytorium R. P. i tranzycie gazu rosyjskiego przez terytorium R. P. nie będące ani w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji R. P. źródłem prawa ustawowego powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ani umową międzynarodową w pojęciu art. 48 MTS z powodu nie przyjęcia przez Rzeczpospolitą Polską do porządku prawnego Państwa Polskiego nie może i nie jest podstawą prawną dla międzynarodowej inwestycji pn. "System gazociągów tranzytowych" obowiązującą wobec obywateli R. P.

III. STAN PRAWNY A PLANOWANIE I WYKONYWANIE BUDOWY SYSTEMU GAZOCIĄGÓW TRANZYTOWYCH NA TERYTORIUM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

Skoro wymienione Porozumienie międzyrządowe nie stanowiło konstytucyjno-ustawowej legalnej podstawy prawnej dla budowy międzynarodowej pozostaje do rozwiązania zagadnienie na jakiej zatem podstawie prawnej i według jakiego trybu przeprowadzono planowanie i budowę I nitki gazociągu tranzytowego DN-1400 Jamał-Europa na terytorium R. P. w tym na terenie Gminy Tłuchowo i na nieruchomościach gruntowych własności osób fizycznych tej gminy?

Wiadomym z analizy prawno-ustrojowej, że nie była nią także ustawa szczególna regulująca warunki budowy takiej inwestycji międzynarodowej i pozwalająca na wykorzystywanie terytorium Rzeczypospolitej oraz gruntów własności osób fizycznych dla interesów innego państwa i podmiotu handlowego kapitału międzynarodowego, gdyż Sejm R. P. takiej ustawy nie przyjął i nie wprowadził w życie.

A jednak Rząd R. P. wraz z administracją rządową centralną i terenową włączając także administrację samorządową zainicjował i przeprowadził w latach 1994-1998 proces inwestycyjny I nitki gazociągu tranzytowego DN-1400 na terytorium Rzeczypospolitej. Uczynił to w sposób całkowicie nielegalny i wprost sprzeczny z konstytucyjnym i ustawowym porządkiem prawnym i obowiązującym w R. P. Otóż w roku 1994 przystąpiono do czynności planowania owej inwestycji międzynarodowej. W tymże roku obowiązywała w Polsce ustawa z 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym określana dalej w skrócie /u. o p. p./ t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 17, poz. 99/. Budowa o charakterze inwestycji międzynarodowej i obejmującej terytorium między granicami państwa według tej ustawy wymagała opracowania przez Radę Ministrów /Rząd/ założenia do krajowego planu zagospodarowania przestrzennego zwłaszcza, że inwestycja wynikała z Porozumienia międzyrządowego i wchodziła w zakres przedmiotowy planu krajowego /art. 14 ust. 5 pkt 1 u. o p. p./. Zaś opracowany projekt planu krajowego wymagał od Rady Ministrów przedstawienia go Sejmowi R. P. i podjęcia przez Sejm uchwały o jego zatwierdzeniu /art. 17 ust. 1 u. o p. p./. Ale ustawowe wymogi dla legalności poczynań Rządu i budowy inwestycji międzynarodowej mającej znaczenie ogólnokrajowe nie zostały przez Rząd R. P. spełnione a ustawowa podstawowa prawna dla budowy nie została ustanowiona, gdyż plan krajowy dla inwestycji międzynarodowej nie został uchwalony i nie opublikowany w dzienniku urzędowym R. P. jako akt obowiązujący wszystkich w granicach R. P. Zatem zgodnie z ustawą z 12 lipca 1984 r. o planowaniu przestrzennym /art. 17 ust. 1 i art. 19 ust. 2 pkt 7/ w roku 1994 i później nie było ustawowej podstawy prawnej ani do planowania, ani do budowy inwestycji międzynarodowej i o znaczeniu krajowym. Jednak Wojewoda dawnego Województwa Włocławskiego, jako przedstawiciel Rządu R. P., podjął w 1994 r. czynności krypto nielegalne /bez ustawowej podstawy prawnej/ nakłonienia Wójta i Radę Gminy Tłuchowo, /odnosi się to także do innych gmin woj. Włocławskiego/, do uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Tłuchowo dla inwestycji międzynarodowej, t. j. budowy I nitki gazociągu tranzytowego, przez teren administracyjny tej gminy z ewidentnym naruszeniem przepisu ust. 3 art. 26 u. o p. p. /gdyż Wojewoda Włocławski nie wystąpił do Rady Gminy Tłuchowo z pisemnym wnioskiem wraz z załączonym wypisem Planu krajowego dla danej inwestycji na terenie Gminy Tłuchowo. Przed podjęciem uchwały o zmianie planu miejscowego nie zawarto porozumienia bądź umowy pomiędzy Wojewodą a Gminą Tłuchowo zawierającą wnioski i warunki związane z realizacją inwestycji międzynarodowej na terenie gminy.

Rada Gminy Tłuchowo bezpodstawnie i wbrew przepisom art. 26 ust. 3 oraz art. 19 ust. 2 pkt 7 u. o p. p. a także z rażącym naruszeniem przepisów art. 71 ust.1 i ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z 17 października 1992 r.; art. Art. 6 ust. 1, 7 ust. 1 pkt 1 i 18 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz. U. Nr 16, poz. 95/ podjęła uchwałę Nr III/15/94 w dniu 24 października 1994 r. w sprawie zmian Nr 2 do miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego dla przebiegu gazociągów tranzytowych "Jamał-Europa", czyli dla inwestycji międzynarodowej i o znaczeniu krajowym nie będąc kompetentną bez planu Krajowego. Wymieniona uchwała Nr III/15/94 Rady Gminy Tłuchowo z mocy ustawy o samorządzie terytorialnym od początku była nieważna. Wojewoda Włocławski jako organ nadzoru nie orzekł o jej nieważności ponieważ nielegalnie działał na rzecz jej uchwalenia, co dostatecznie świadczy o niepraworządności działa administracji rządowej ale i samorządowej i naruszaniu świadomym i celowym art. 3 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R. P. Dalszym nielegalnym działaniem Wojewody Włocławskiego było zawarcie z inwestorem gazociągu międzynarodowego Systemem Gazociągów Tranzytowych "EuRoPol GAZ" S.A. w Warszawie umowy w dniu 12 grudnia 1994 r. /Nr DIG/031/94/ w sprawie wzajemnych świadczeń z tytułu realizacji inwestycji na obszarze woj.: włocławskiego, aneksowanej dodatkowo w 1997 r. Umowy zawartej za Gminę Tłuchowo bez upoważnienia Rady Gminy i bez pełnomocnictwa Zarządu Gminy.

Dalej, o niezgodności z prawem ustawowym działania centralnej administracji rządowej związanej z planowaniem międzynarodowej inwestycji gazociągowej świadczy decyzja Centralnego Urzędu Planowania w Warszawie z 14.03.1994 r. /PR/IV/WG/238/93/94/ o wskazaniu lokalizacyjnym gazociągu, która to decyzja może być wydana wyłącznie na podstawie planów zagospodarowania przestrzennego zgodnie z art. 37 ust. 1 u. o p. p. A Planu Krajowego w ogóle nie było zaś plan miejscowy Gminy Tłuchowo uchwalono dopiero 24.10.1994 r.

Wojewoda Włocławski wydał w dniu 14 grudnia 1994 r. decyzję /UA-III-7331-85/94/ o ustaleniu lokalizacji inwestycji dla EuRoPol GAZ S. A. W Warszawie zastrzegając termin jej ważności 30 listopada 1997 r. jeżeli inwestor nie uzyska lub utraci prawo do gruntu pod inwestycję do tej daty. Nie budzi wątpliwości fakt, że inwestor SGT "EuRoPolGAZ" S. A. Nie uzyskał prawa do gruntu na całej długości gazociągu na terenie administracyjnym Gminy Tłuchowo. W dniu 4 listopada 1997 r. zawierał umowy z rolnikami m. Koziróg Rzeczny z tego część umów była nieważna /fałszowanie podpisów współwłaścicieli, brak podpisów współwłaścicieli/. Natomiast z czterema rolnikami właścicielami gruntów w m. Borowo inwestor w ogóle nie miał zawartych umów o dysponowanie nieruchomością pod budownictwo nawet po 30 listopada 1997 r. I mimo braku prawa inwestora do dysponowania nieruchomością pod cel budowlany, które to prawo bezwarunkowo decyduje o pozwoleniu na budowę według art. 32 ustęp 4 pkt 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane /Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414/ Kierownik Urzędu Rejonowego w Lipnie w dniu 14 sierpnia 1997 r. wydał dla inwestora EuRoPolGAZ S. A. W Warszawie decyzję o zatwierdzeniu projektu technicznego i o pozwoleniu na budowę /NB-I-7351-10-297/97/ dopuszczając się rażącego naruszenie przepisu ustawy. Zaskarżenie decyzji nie odnosiło skutku. A Główny Inspektor Budowlany pozwala sobie nawet na odmowę wykonania prawomocnego wyroku NSA-syg. Akt IV S.A.-1563/00/.

O dalszym działaniu antykonstytucyjnym i antyustawowym administracji rządowej świadczy decyzja Wojewody Włocławskiego z 19 października 1998 r. /G. VI.7221-2/5/98 i inne /nie pozwalająca inwestorowi jednostce prywatnej prawa handlowego budującej bez ważnej podstawy prawnej dla nielegalnego zadania inwestycyjnego oraz po wtargnięciu bezprawnym wykonawcy na grunt nadać charakter zadania publicznego inwestycji międzynarodowej i zezwolić na położenie gazociągu w gruntach własności czterech rolników m. Borowo, prowadząc do trwałego naruszenia prawa własności poprzez ograniczenie prawa własności w sposób trwały, co stanowi bezwzględne naruszenie przepisów art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust.. 3 Konstytucji R. P. i art. 1 Prot. Nr 1 Europejskiej Konwencji O Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a dodatkowo także art. 140 k. c. Zaskarżenie decyzji wymierzonej w prawo konstytucyjne i ustawowe okazało i tym razem bezskuteczne nawet w NSA w Warszawie /sygn. akt: I S.A.-361/99, 362/99 i dalej/. Decyzja Wojewody Włocławskiego pozwalająca na naruszenie prawa własności bez podstawy ustawowej i trwałe ograniczenie prawa własności osób fizycznych na rzecz prywatnego interesu i prywatnej jednostki handlowej międzynarodowej wraz z wyrządzeniem szkód wydana została 19 października 1989 r. ale do roku 2003 Starosta Lipnowski działający w imieniu Wojewody Kujawsko-Pomorskiego jeszcze się nie uporał z obowiązkiem ustawowym i nie wydał decyzji o odszkodowaniu i rolnikom nie wypłacono odszkodowania. Nie wypłacił także odszkodowania ustawowo należnego inwestor SGT "EuRoPol GAZ" S. A. W Warszawie innym rolnikom związanym umową a domagających się słusznego odszkodowania według rzeczywistej szkody. Pełna odpowiedzialność za naruszenie prawa konstytucyjnego, ustawowego a w następstwie ustaw administracyjnych i wreszcie cywilnego ponosi wyłącznie Rząd R.P. z powodu realizacji nielegalnej budowy międzynarodowej i osłaniania nierzetelnej i szkodliwej działalności inwestorskiej "EuRoPol GAZ" S. A. W Warszawie celowo wyrządzającej szkody rolnikom dochodzącym swoich praw ujętych w Konstytucji R. P. w kodeksie cywilnym i w innych ustawach.

IV. WNIOSKI

Pozostaje pytanie o odpowiedzialność konstytucyjną i kryminalną oraz cywilną?

 

Adw. Józef Marszałek
adwokat, radca prawny
TR/W/-56