1 / 2004 - strona startowa

DYWERSYFIKACJA ZAOPATRZENIA KRAJÓW UE W ROPĘ NAFTOWĄ
ELEMENTEM BEZPIECZEŃSTWA SYSTEMU ENERGETYCZNEGO POLSKI

Witold St. Michałowski

STRESZCZENIE

Polska jest coraz bardziej, w stopniu znacznie przekraczającym margines bezpieczeństwa energetycznego, .uzależnieni od dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej z jednego kierunku. Jest to niezgodne z dyrektywami UE.

Dlatego niezależnie od kontynuacji wysiłków zmierzających do uruchomienia magistrali przesyłu kaspijskiej ropy naftowej BAKU-SUPSA-ODESSA-BRODY-PŁOCK- należy rozważyć projekt intensyfikacji dywersyfikacji dostaw poprzez budowę rurociągu z płn. Iraku MOSUL-HOPA. Tym bardziej, że dostawy ropy kaspijskiej w wymaganej rachunkiem ekonomicznym ilości do rurociągu ODESSA-BRODY-PŁOCK są problematyczne.

Coraz wyraźniej również dają o sobie znać określone działania służb usiłujących kontynuować imperialną politykę b.ZSRR. w zakresie zachowania kontroli nie tylko nad obszarami wydobycia ropy naftowej i gazu oraz trasami transportu obu na światowe rynki.

Powołanie polsko-ukraińsko-turecko-azerskiego konsorcjum, które przy udziale firm amerykańskich i irackich zbudowało by rurociąg naftowy o długości około 750 km łączący północ Iraku z brzegiem Morza Czarnego, mogło by być znakomitym rozwiązaniem uzupełniającym pierwotne feasibility study dla wspomnianej na wstępie magistrali rurociągowej. Zakładając załadunek tankowców w rejonie Hopy (turecki port przy granicy z Gruzją) i rozładunek w Piwdennym pod Odessą byłaby to najkrótsza droga transportu irackiej i azerskiej ropy na rynki UE. Dodatkowo zbudowanie rurociągu Mosul-Hopa powinno ułatwić odzyskanie przez Polskę znaczącej części irackich wierzytelności, umocnić suwerenność energetyczną Ukrainy oraz stanowić niezbędne zabezpieczenie na wypadek ograniczenia przepływu ropy rurociągiem BAKU -SUPSA Przyczyniło by się też do znacznego złagodzenia napięć kurdyjsko - tureckich, ponieważ opłaty tranzytowe zasilały by budżet Turcji a zlecenia na przygotowanie trasy, transport materiałów rurowych i ochronę nowej magistrali trafiły by do członków lokalnych kurdyjskich plemion. W dalszej perspektywie zmniejszyło by się również napięcia azersko-ameńskie przez stworzenie alternatywy dla zasilania rurociągu ODESSA-BRODY ,co wszelkiego rodzaju akty powodujące zatrzymanie przepływu ropy rurociagiem BAKU-SUPSA nie miałyby sensu.

1.0. WSTĘP

Jest wysoce prawdopodobne, że przez najbliższe dekady ropa naftowa i gaz ziemny pozostaną nadal w skali globalnej podstawowymi surowcami energetycznymi.

Nieskrępowany dostęp do nich i udział w wolnym rynku obrotu nimi będzie wyznacznikiem suwerenności energetycznej i gwarancji na zrównoważony rozwój gospodarczy Polski oraz jej pozycji w UE. Wg. prognoz już w połowie obecnego stulecia oba te surowce zaczną ustępować miejsca hydratom metanu i wodorowi.

Będąc coraz bardziej uzależnieni od dostaw gazu ziemnego z Rosji Polska uzależnia się również w stopniu znacznie przekraczającym margines bezpieczeństwa energetycznego od dostaw paliw płynnych z tego kraju. Konsekwencje polityczne takiego stanu rzeczy w postaci znaczącego spadku znaczenia III RP w gronie krajów UE i prawdopodobnego osłabienia naszej pozycji w NATO już wkrótce zaczną dawać o sobie znać. Tym bardziej, że jeszcze przed 2005 rokiem Rosja stanie się największym eksporterem ropy naftowej w skali globalnej.. Faktycznie stała się nim już dziś wydobywając 7,7 mln bpd (baryłek dziennie)

Przy tym poziomie wydobycia jej rezerwy wyczerpią się rzekomo prawdopodobnie do roku 2020 Kontrolując co najmniej 1/3 zasobów ropy naftowej regionu Morza Kaspijskiego oraz co najmniej połowę gazu i posiadając możliwość kontrolowania zasobów krajów Zatoki Perskiej, oraz dysponując własnymi złożami Rosja staje się zdaniem waszyngtońskiego analityka Ilana Bermana głównym graczem na światowym rynku surowców energetycznych niezależnie od faktu, ze pozyskuje ja na terenie swojej syberyjskiej kolonii i krajów które ongiś wchodziły w skład b. ZSRR

ZSRR u szczytu potęgi nigdy nie był w stanie zająć podobnej pozycji

Basen Morza Kaspijskiego jest idealnie położony pod względem dostępu do rynków Europy, Bliskiego Wschodu a nawet Centralnej Azji. Znajduje się w nim co najmniej 15% znanych zasobów węglowodorów ziemskiego globu w ilości około 200 miliardów baryłek ropy naftowej i 6 trylionów metrów3 gazu. Do końca obecnej dekady wydobycie może osiągnąć poziom co najmniej 4,5 mln bpd. tj. więcej niż obecne z Morza Północnego.

Wiele wskazuje na to, że z rezerwami które powinny starczyć na co najmniej następne 70 lat po oddaniu do użytku nowych rurociągów, to właśnie gaz i ropa naftowa z tego rejonu zdominuje rynek europejski. Dlatego też w miarę wzrostu globalnego zapotrzebowania na energię to basen Morza Kaspijskiego skupia uwagę wielkich międzynarodowych graczy. Tym bardziej, że w miarę jak wydajność zagospodarowanych na całej kuli ziemskiej pól naftowych zacznie spadać, eksploatacja nowych zasobów znajdujących się w krajach nie należących do OPEC będzie nabierać coraz większego znaczenia.

Występując w ubiegłym roku w Baku na konferencji zorganizowanej z okazji dziesiątych targów CASPIAN OIL & GAS EXHIBITION minister ds. ropy naftowej i surowców mineralnych Królestwa Arabii Saudyjskiej Ali Al.-Naimi stwierdził: Przewiduje się, że globalne zapotrzebowanie na ropę naftową do 2020 roku wzrastając o 1-1,5 mln. baryłek dziennie spowoduje co najmniej 40% wzrost jej produkcji w skali światowej. Wtórował mu prezydent USA George Bush. Należy się spodziewać, że przez następne 20 lat wzrost zapotrzebowania na energię wyniesie blisko 60%.

2.0. STRATEGICZNE DECYZJE

Jesienią 1994 r. opublikowano raport grupy ekspertów renomowanej firmy BROWN & ROOT prezentujący szereg wariantów tras przesyłu ropy naftowej z basenu Morza Kaspijskiego. Zleceniodawcą opracowania było Kaspijskie Konsorcjum Naftowe (CPC) w którym firmy rosyjskie miały co najmniej 25% udziałów.

Pierwotnie w wariancie, preferowanym szczególnie przez Amerykanów, kaspijska ropa naftowa miała docierać nad brzeg Morza Czarnego rurociągiem Baku-Supsa. Decyzja o przedłużeniu tej magistrali na zachód była obarczona poważnymi konsekwencjami natury politycznej. Warto zacytować opinię pani prof. Marjorie Cohn

Przez reinkarnację i powiększenie NATO oraz przesunięcie jego wpływów na wschód Stany Zjednoczone zamierzają ustanowić dominację Zachodu nad bogatymi złożami ropy naftowej w basenie Morza Kaspijskiego. Europa Zachodnia musi rozszerzyć swoje wpływy na wschód w celu zabezpieczenia dostępu do kaspijskiej ropy. Stany Zjednoczone chcą ten proces kontrolować. Czyż inaczej USA wydawały by miliardy dolarów na bombardowanie Kosowa jeśli ten region nie zajmował by strategicznego położenia pomiędzy przebogatymi złożami ropy naftowej a ich europejskimi sojusznikami? (CHICAGO TRIBUNE z 20.05.99)

Działania wojenne w Czeczenii miały podobną przyczynę. Moskwa zabezpieczała sobie w ten sposób kontrolę nad trasą rurociągu Baku-Tichoreck, Jedynym którym przez ostatnie kilkadziesiąt lat można było transportować ropę naftową wydobywaną w rejonie szelfów południa Morza Kaspijskiego (m.in. słynnych Nieftiannych Kamni) w głąb ZSRR..

Nie doszło jednak jak na razie do przedłużenia trasy rurociągowego transportu kaspijskiej ropy wzdłuż północnego wybrzeża Turcji przez Samsun do Europy. Zadecydował w tym przypadku brak politycznej stabilizacji w krajach bałkańskich.

Zdecydowano się na budową rurociągu w poprzek Anatolii BAKU TBILISI-CEYHAN - portu przeładunkowego nad Morzem Śródziemnym, położonego w pobliżu znanego z historii starożytnej Issos. Ominięto w ten sposób Bosfor z istniejącymi ograniczeniami ilości i wielkości tankowców jakie mogą w ciągu doby tamtędy przepływać. Zdolności przepustowe tej drogi wodnej są wykorzystywane już co najmniej w 95% .Istnieją też różnego rodzaju zagrożenia wynikające z faktu, że tankowce przepływają zaledwie kilkaset metrów od śródmieścia Stambułu.

Z kazachskich złóż w rejonie Tengiz czyli północno-wschodnich rejonów kaspijskiego basenu ropa naftowa jest obecnie transportowana na europejskie rynki zmodernizowaną magistralą rurociągową przez Samarę i dalej systemem rurociągów DRUŻBA a więc przez terytorium rosyjskie z wszelkiego rodzaju wynikającymi stąd konsekwencjami.

W Polsce zaś mimo oficjalnego poparcia prezydentów Polski i Ukrainy dla przedłużenia rurociągu ODESSA-BRODY do PŁOCKA i GDAŃSKA trwają intensywne przygotowania do budowy III nitki rurociągu naftowego PRZYJAŹŃ z ADAMOWA (na granicy z Białorusią) do PŁOCKA. Ta inwestycja polsko-ukraiński rurociąg z BRODÓW do PŁOCKA storpeduje ostatecznie. Jak na razie doktryna Czernomyrdina triumfuje.

3.0. KONTRAKTY GAZOWE

Rosja podpisując w 2003 r. z Turkmenistanem 25 letni gazowy kontrakt wszechczasów o wartości przeszło 600 miliardów dolarów skutecznie zablokowała amerykańskie inicjatywy w tamtym regionie. Turkmenistan planuje zwiększenie wydobycia gazu w ciągu najbliższych 7 lat do poziomu 120 mld.m3 rocznie. Moskwa nie musiała nawet wywierać specjalnej presji aby pod jej dyktando została przyjęta przez wszystkie wschodnio kaspijskie kraje wspólna polityka tranzytowa i zunifikowany bilans energetyczny.

Gaz kupowany za 25-30 USD / 1000 m3 Rosjanie oferują w UE średnio sto dolarów drożej. Za usługę transportową bedą pobierać około 3,3 USD za 1000 m3 gazu na 100 km.

Trzy razy więcej niż będą nam płacili za przesył Gazociągiem Jamalskiem.

Turcja po uruchomieniu gazociągu nazwanego BLUE STREAM ułożonego w poprzek Morza Czarnego zależna przez pewien czas była w 90% od dostaw gazu z Rosji, co wykorzystał dostawca windując maksymalnie jego cenę. Turcy zagrozili skierowaniem sprawy do międzynarodowego arbitrażu. Odnieśli sukces dopiero jednak po podpisaniu z Iranem wieloletniej umowy na dostawy gazu z Shah Deniz i południowo kaspijskiego szelfu.

4.0. NOWE INWESTYCJE RUROCIĄGOWE

W Iranie którego udział w światowym wydobyciu ropy naftowej wynosi powyżej 5%, rosyjskie firmy prowadzą poszukiwania w Khuzestanie, przy czym jednocześnie sprzedają temu krajowi sprzęt i know-how niezbędne do wykorzystania energii jądrowej wartości około 7 miliardów dolarów.

W Iraku, drugim w skali światowej producencie ropy naftowej, posiadającym największe w tym rejonie złoża gazu ziemnego bezpośrednio przed amerykańską interwencją firmy rosyjskie zmonopolizowały jego wydobycie, zagospodarowując rezerwy narosłe przez okres sankcji nałożonych po inwazji na Kuwejt oraz zawierając kontrakty na poszukiwanie nowych złóż. Ich wartość oscylowała około 3,5 mld USD Obecnie jest dużo, większa.

Rosja była największym odbiorcą irackiej ropy w początkach ub. roku

Azerbejdżan staje się niezwykle atrakcyjnym krajem dla lokalizacji nowych przedsięwzięć biznesowych nie tylko w przemyśle petrochemicznym. Kraj ten wydobywa się z ekonomicznej zapaści. Założenia przewidują wzrost GDP w 2004 r. o 10% , a obrotów handlu zagranicznego do poziomu rzędu 4 miliardów USD, przy niskiej inflacji rzędu zaledwie 2% i niskim deficycie budżetowym na poziomie 0,7% .Stwarza to wyjątkowo dogodne warunki dla wszelkiego rodzaju inwestycji zagranicznych, których tylko na przestrzeni I półrocza ub. roku odnotowano wzrost aż o 64%. Dla zapewnienia harmonijnego rozwoju kraju utworzony został specjalny FUNDUSZ NAFTOWY na którym ma się już wkrótce znaleźć od 3-8 mld USD Azerbejdżan jest też jednym z 6 głównych obszarów aktywności inwestycyjnej koncernu AMOCO/ BP którego doradcą Zbigniew Brzeziński. Koncern wydaje około 10 mln USD dziennie na realizację czterech wielkich projektów tj:

• Zagospodarowanie złóż Azeri-Chirag-Guanaszli (ACG)

• Zagospodarowanie złóż na szelfie Shah Deniz

• Budowę Południowo Kaukaskiego Rurociągu (SCP)

• Budowę rurociągu Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC)

Przez najbliższe 5 lat nakłady na te inwestycje mają wzrastać o dwa miliardy USD rocznie.

ACG

Zasoby obliczane są na co najmniej 5,3 mld baryłek ropy i powyżej 100 miliardów m3 gazu. Będą eksploatowane w 3 fazach. Pierwsza powinna się zakończyć już w 2005 r. Cztery lata później produkcja ma osiągnąć 1 mln. bpd i na tym poziomie utrzymywać się aż do 2012 roku. W roku ubiegłym zainwestowano 4,3 mld USD. BP i partnerzy zamierzają zainwestować dalsze 700 mln USD na zbudowanie przeszło 600 km. długości rurociągu podmorskiego do terminalu w Sangachal. Łącznie wydatkowanych będzie 12 mld USD

SHAH DANIZ

Jest to jedno z największych obecnie w skali globalnej złóż zawierających co najmniej 1 trylion m3 gazu i 300 mln ton kondensatu. Przewiduje się, że już za kilkanaście miesięcy osiągnie się na nim poziom wydobycia 16 mld.m3 gazu rocznie. Również BP i partnerzy mają nadzieję na sukces w poszukiwaniach "off shore" nowych pól gazonośnych. SCP, BP i STATOIL zawiązały spółkę dla zbudowania 700 kilometrowej długości gazociągu łączącego Baku z Erzurum w Turcji. Początkowo planowane jest przesyłanie nim 7,7 mld.m3 gazu z Shah Daniz rocznie. Prace mają się rozpocząć już wkrótce.

Tylko w pierwszej fazie w której uczestniczą głownie GIOC (Azerbejdżan Gas Supply Company) administrowane przez STATOIL oraz turecki BOTAS zainwestowanych zostanie ca 3,2 mld USD w różnego rodzaju kontraktach "up stream" i "mid stream" Gazociąg ma kosztować 900 mln USD W celu zminimalizowania kosztów nowa magistrala na terytorium Azerbejdżanu i Gruzji będzie układana w tym samym "rigt of way" równolegle do BTC.

Turcja podpisała kontrakt na zakup 90 mld.m3 gazu z pól Shah Daniz w terminie najbliższych 15 lat. Jednocześnie wspólnie z Grecją łagodząc napięcie między obu krajami podpisały warte 265 mln.USD porozumienie o przedłużeniu SCP bardziej na zachód do Grecji i krajów bałkańskich celem przesyłania tą drogą do 11 mld.m3 gazu rocznie.

W październiku 2003 zawarty również został kontrakt SOCAR z grecką DEPA-The Public Gaz Corporation of Grece na dostawę 3 mld.m3 gazu rocznie Dzięki kontraktom na dostawy gazu z Shah Daniz Turcy byli w stanie przeciwstawić się szantażowi GAZPROMU.

BTC

Natig Alijew prezes SOCAR (State Oil Company of the Azerbaijani Republik) stwierdził niedawno, że rurociąg naftowy Baku-Tbilisi-Ceyhan o długości 1760 km jest na takim etapie przygotowań, że już nic go nie może powstrzymać. Obecnie pracuje już na jego budowie co najmniej 1000 robotników m.in. przy rozwózce i transporcie rur, oraz niwelacji terenu. Docelowo ma ich być dziesięciokrotnie więcej. Zakończenie inwestycji przewiduje się na jesień przyszłego roku. Ma kosztować przeszło 3 mld. USD Do napełnienia rurociągu, które zajmie około 4 miesięcy będzie potrzebnych 1,5 miliona ton ropy naftowej. Wydajność rzędu 1 mln.bpd powinien osiągnąć za parę lat. Pierwszy tankowiec z azerską ropą ma odbić z tureckiego terminalu w Ceyhan nad Morzem Śródziemnym już w kwietniu 2005 r.

Głowni udziałowcy to jest BP 29%, SOCAR 25%,UNOCAL 9%,STATOIL 9%. TRAO 7%, ENI 5%,TOTAL 5%,ITOCHU 3%,CONOCO PHILIPS 3%,INPEX 3% i AMERADA HESS 2% jak na razie są pełni optymizmu.

Pojawiły się już jednak oznaki przyszłych kłopotów.

Gdy prezes KAZMUNAIGAZ Kaigeldy Kabildin oświadczył, że magistralą BTC będzie również transportowane 140 mln baryłek kazachskiej ropy rocznie, dostarczanych do Baku tankowcami to prawie natychmiast Włodzimierz Szkolnik minister paliw i energetyki tego kraju podkreślił, że rząd Kazachstanu nie zamierza popierać takiego pomysłu.

5.0. ZAKAUKAZIE

Rosja kontroluje obecnie tylko 19% linii brzegowej Morza Kaspijskiego Stając się jednak graczem nr.1 na światowym rynku surowców energetycznych zapewnia sobie jak na razie pełną kontrolę również nad trasami przepływu mediów energetycznych z tego rejonu.

W maju 2003 SOCAR ogłosił, że w najbliższych latach zamierza zintensyfikować program wierceń.. Jednym z wiodących inwestorów na lokalnym rynku energetycznym jest Exxon Azerbaijan Operating Company LLC (spółka córka Exxon/Mobil). W październiku ub.roku rozpoczęła ona już wiercenia "off shore" na Zafar Maszal.

Inwestując nieco powyżej 3 mld USD spodziewa się w tym rejonie wydobyć do 2,2 mld baryłek ropy i co najmniej 300 mld m3 gazu.. Zostanie zastosowane najnowocześniejsza kosztująca ca 250 mln USD pracujące w pół zanurzeniu wiertnica DSS-20. Odwiert rozpoczynany na głębokości około 1000 metrów ma osiągnąć blisko 9.000 m. W niedalekiej przyszłości ta sama firma podejmie próbne wiercenia "off shore" w nieco innym miejscu wspólnie z ŁUKOIL przy użyciu wiertnicy D-222/Yalama.

Również latem ub. roku CNPC/Arawak Energy Report podawał, że odnaleziono pokaźne złoża wysokojakościowej ropy naftowej na lądzie stałym w rejonie Gobustan.

W najbliższym czasie zostanie rozpoczęta ich eksploatacja.

Jest prawdopodobne, że zgodnie z inspirowaną przez Rosję inicjatywę Kazachstanu i Azerbejdżanu zostanie wkrótce zbudowany rurociąg Aktau-Baku. Współpracując z magistralą BTC ma umożliwić również drogę dla kazachskiej ropy na światowe rynki. Jest jednak wysoce prawdopodobne, że jak tylko położony zostanie ostatni "złoty" spaw może jednak nastąpić zmiana kierunku przepływu ropy. Byłby to scenariusz podobny do rozgrywanego na trasie Odessa-Brody. Oznaczał będzie gigantyczne straty udziałowców BTC którym nie będzie co transportować.

Należy pamiętać, że konflikt o Karabach w dalszym ciągu się tli. W Moskwie uważa się, że jak tylko armia rosyjska ...opuści swoje bazy na Zakaukaziu może wybuchnąć z wzmożoną siłą. W tym przypadku chrześcijańscy Terroryści, Bojownicy, Partyzanci (niepotrzebne skreślić) będą w stanie skutecznie stopować funkcjonowanie magistrali BTC.

6.0 RUROCIĄG MOSUL-HOPA

Północny Irak od brzegów Morza Czarnego dzieli dystans około 750 km. Jeśli rurociąg naftowy rozpoczynał by się w rejonie Al. Mausil (Mosulu) jego trasa mogłaby prowadzić wzdłuż szosy nr.430 do Sirnak w Turcji .Dalej przez Siirt, Bitlis i wzdłuż północnych stoków gór Toroslar do Mus, Varto i Erzurum - prastarego bizantyjskiego Teodozjopolis, a dalej równolegle do szosy nr.950 doliną rzeki przez Artvin do rejonu niedużego portu w Hopa dwadzieścia parę kilometrów od granic Gruzji . Górskie tereny wschodniej Turcji zamieszkują w zwartej masie Kurdowie. Był to jeszcze do niedawna zasadniczy powód dla którego rurociąg Baku Ceyhan zdecydowano prowadzić wzdłuż morskiego wybrzeża do Samsun przedłużając go o kilkaset kilometrów na zachód.

Kurdowie to jeden z niewielu islamskich narodów darzących boys zza oceanu pewną sympatią. Biorąc pod uwagę zmianę sytuacji politycznej spowodowanej przez obecność w Iraku wojsk koalicji będzie można znacznie zminimalizować zagrożenie atakami terrorystycznymi. Rura o średnicy np.32" tj.813 mm łącząca irackie złoża naftowe z brzegiem Morza Czarnego powinna umożliwić przetłaczanie nią co najmniej 24 MTA  (milionów ton ropy rocznie). Jej koszt nie będzie prawdopodobnie dużo wyższy niż 700 mln USD a więc do wartości naszych wierzytelności w Iraku. Przygotowanie right of way które może kosztować nawet do 1/3 tej kwoty powinno być powierzone zatrudniającym głównie Kurdów firmom tureckim. Wykonawstwo robót na budowie stacji pomp firmom azerskim a dostawy materiałów rurowych i wykonawstwo części liniowej rurociągu firmom ukraińskim i polskim. Pirs naftowy w rejonie Hopy -mogłyby wybudować firmy rosyjskie i włoskie. Warto odnotować, że finansowaniem projektu na jest wstępnie zainteresowana nie tylko grupa banków arabskich działających na Bliskim Wschodzie ale równie ż Japończycy.

7.0. SZLAK NAFTOWY IRAK-POLSKA

Magistrala rurociągowa Odessa-Brody planowana była na przetłaczanie docelowo do 40 MTA (milionów ton ropy rocznie) Miała stać się stosem pacierzowym ukraińskiej suwerenności, energetycznej. W dalszym ciągu jednak nie pracuje. Ukraina ponosi straty. Rosjanie zapowiadają, że bardzo chętnie będą mogli ją wykorzystywać ale... do tłoczenia ropy naftowej z systemu rurociągów DRUŻBA w odwrotnym niż pierwotnie zakładano kierunku. Leży to w ich geopolitycznym interesie.

Uruchomienie rurociągu Mosul-Hopa przywróciło by założeniom funkcjonowania magistrali Odessa-Brody-Płock pełną witalność.

Uwzględniając załadunek ropy na tankowce i rozładunek w Piwdennym pod Odessą byłaby to krótsza o blisko 4000 km i tańsza o ca. 15% droga transportu tego surowca do Europy Środkowej i basenu Morza Bałtyckiego.

Koszt wydobycia baryłki ropy w Iraku oscylujący na poziomie 1 USD jest obecnie jednym z najniższych na świecie.

8.0 RUROCIAGOWA RACJA STANU III RP

W zakresie importu paliw zdecydowanym priorytetem powinno być uruchomienie rurociągowej magistrali dostaw ropy naftowej, alternatywnej i konkurencyjnej wobec obecnych dostaw systemem rurociągów PRZYJAŻŃ.

Jest nieporozumieniem podkreślanie przez róznych wysokich państwowych urzędników że budowa rurociągu Odessa-Brody-Płock-Gdańsk to jest tylko przedsięwzięcie biznesowe. Tranzytowe rurociągi przesyłowe nigdzie na świecie nie są przedsięwzięciami wyłącznie biznesowymi.

9.0 PROPOZYCJE DZIAŁAŃ

Przeprowadzenie konsultacji z ekspertami tureckimi, azerskimi oraz ukraińskimi i przygotowanie pre-fasibility study dla przyszłego rurociągu MOSUL-HOPA.

Zainteresować ewentualnym powołaniem polsko-turecko-azersko-ukraińskiego konsorcjum do jego budowy również firmy z krajów UE oraz takie jak BECHTEL, KELLOG czy FLUOR DANIEL nie zaangażowane w realizację projektu BTC.

Szkoda, że wśród przeszło 350 firm uczestniczących roku ubiegłym w Baku w CASPIAN OIL&GAS EXIBITION nie odnotowano ani jednej firmy z Polski

Witold Zglenicki(1856-1904) był przecież pierwszym w świecie który właśnie w rejonie Baku zaczął wydobywać ropę naftową z morskiego dna czyli "off shore".

A może warto by powrócić do jego propozycji aby z części zysków z pól naftowych którymi powinni dysponować nadal jego prawni spadkobiercy utworzyć fundusz stypendialny dla kształcenia młodzieży obu naszych narodów w dziedzinach wiedzy najbardziej dzisiaj przydatnych zarówno w krajach które niedawno weszły do Unii Europejskiej jak i w tych które tak jak Azerbejdżan powinny do niej wejść już wkrótce.