2-3 / 2004 - strona startowa

STANOWISKO GRUPY EKSPERTÓW

w sprawie

bezpieczeństwa zaopatrzenia kraju w gaz i koncepcji prywatyzacji PGNiG

1. Bezpieczeństwo energetyczne musi być zapewnione bez względu na strukturę własnościową przedsiębiorstw, stanowiących system energetyczny. W tym celu konieczne jest zagwarantowanie skutecznej kontroli i nadzoru państwa nad realizacją procesów rozwoju systemu i dostaw gazu, obejmującej tranzyt, wiertnictwo, wydobycie przesyłanie i magazynowanie. Całkowita komercjalizacja przedsiębiorstw stwarza znaczne, dodatkowe ryzyko manipulacji, w ich indywidualnych interesach. Aktualny stan prawny w Polsce również nie zapewnia dostatecznie skutecznej, państwowej kontroli i nadzoru. Ponadto struktura organizacyjna przedsiębiorstw nie jest aktualnie dostosowana do ich efektywnego funkcjonowania na europejskim, konkurencyjnym rynku energii, zgodnie z wytycznymi Unii Europejskiej. Stan taki powinien zostać pilnie zmieniony.

2. Zaopatrzenie kraju w gaz i zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego mają znaczenie strategiczne i muszą być analizowane i planowane bieżąco i długookresowo dla całego kompleksu energetycznego, obejmującego węgiel, ropę naftową, gaz i energię elektryczną. Od dziesięciu lat takich prac się nie prowadzi, co negatywnie wpływa na krajowy bilans energetyczny, zmniejsza bezpieczeństwo i zwiększa koszty zaopatrzenia. Jest konieczne wznowienie prac dotyczących prognozowania i programowania całości kompleksu paliwowoenergetycznego, zgodnie z odpowiednimi wytycznymi i dyrektywami UE. Niezbędne jest ustalenie jednostki rządowej odpowiedzialnej za te prace oraz powołanie fachowego zespołu badawczego, prowadzącego je w sposób ciągły.

3. Najpewniejszym i najtańszym źródłem zaopatrzenia kraju w gaz jest wydobycie krajowe. Mamy udokumentowane zasoby umożliwiające wydobycie do 7 mld m3 rocznie. Bardzo krytycznie oceniamy sugestię sprywatyzowania wiertnictwa gazowego i naftowego, pracującego na bogatych krajowych złożach Byłaby to wielka strata gospodarcza, a ponadto utrata nadzoru nad wydobyciem i gospodarką zasobami obniży poziom bezpieczeństwa energetycznego i naszą pozycję w UE Należy dążyć w przyszłości do poszerzenia poszukiwań zasobów gazu w Polsce i do wzrostu wydobycia.

4. Obecny stan bezpieczeństwa zaopatrzenia kraju w gaz jest relatywnie niski, o czym świadczy przypadek znacznych wyłączeń i strat w lutym bieżącego roku. Jest on poważnie obniżony w skutek:

a) Nadmiernego i rosnącego udziału gazu rosyjskiego, wynoszącego około 70% zużycia krajowego, wymuszonego błędnym zakontraktowaniem nadmiernych ilości gazu w kontrakcie dotyczącym gazociągu jamalskiego oraz przyjęciem zasady zapłaty za gaz zamówiony a nie odebrany, a także zaakceptowaniem zakazu reeksportu tego gazu.

b) Braku w umowie jak wyżej określonej odpowiedzialności dostawcy za przerwy i ograniczenia w dostawie gazu. (Umowa została zawarta ze szkodą Państwa Polskiego. Dochodzenie w tej sprawie prowadziła już przed trzema laty Prokuratura w Gdańsku ; sygn, sprawy VDs 166/2000 ).

c) Brakiem właściwej systemowo gospodarki podziemnymi zbiornikami gazu, które w czasie przerwy w dostawie gazu z Rosji w lutym br. były napełnione tylko w 20% i nie stanowiły dostatecznej rezerwy zaopatrzenia. (Konieczna jest weryfikacja stanu technicznego i posiadania tych zbiorników, szczególnie na południu Polski).

5. Poprawa bezpieczeństwa zaopatrzenia kraju w gaz wymaga:

a) Anulowania kontraktu na dostawy gazu z Rosji, ze względu na zmiany założeń tech. ekonom, gazociągu jamalskiego, wady prawne kontraktu, zmiany warunków geopolitycznych i wymagania rynkowe UE. Przygotowanie i zawarcie nowego kontraktu, z udziałem także partnerów z UE, na dostawy gazu z Rosji, odpowiadającego zasadom rynku gazowego i dyrektyw UE. Konieczne jest: istotne obniżenie zakontraktowanych ilości, ustalenie odpowiedzialności dostawcy za przerwy i ograniczenia w dostawie oraz dopuszczenie reeksportu otrzymywanego gazu.

b) Wykupienie przez Polskę większościowego udziału własnościowego w polskim odcinku gazociągu jamalskiego (w spółce EuropolGaz) i przejęcie przez operatora sieciowego PGNiG zarządu tym odcinkiem.

c) Zapewnienie maksymalnych, niezawodnych dostaw gazu ze źródeł krajowych

d) Wybudowania na polskim wybrzeżu instalacji do odbioru skroplonego gazu ziemnego -LNG i gazu sprężonego -CNG, importowanego z dowolnych kierunków.(Ceny tego gazu mogą być już dziś konkurencyjne w stosunku do cen gazu z gazociągów przesyłowych).

e) Zachowania w strukturze rzeczowej i własnościowej PGNiG wiertnictwa i wydobycia gazu.

f) Zachowanie w ręku państwa własności i zarządu zakładów energetycznych, zasilających polskie porty paliwowe, rafinerie, rurociągi gazu. ropy i produktów naftowych oraz zbiorniki podziemne gazu i bazy paliwowe.

6. Uważamy za potrzebne zorganizowanie Ligi Konsumentów Gazu, w ramach Unii Europejskiej, z włączeniem także Białorusi, Ukrainy, Bułgarii i Turcji, w celu doprowadzenia do zakupu gazu bezpośrednio u źródeł, w republikach azjatyckich, zgodnie z regułami rynku w UE.

7. Duże obawy i zastrzeżenia budzi projekt dokapitalizowania PGNiG, również drogą emisji akcji i ich sprzedaży tylko na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (która sama może zostać sprzedana). W celu zapewnienia stabilnej kondycji finansowej PGNiG ulokowanie akcji powinno być zrealizowane co najmniej na dwu giełdach papierów wartościowych. Jednak przy obecnym poziomie zadłużenia PGNiG dalszy jego wzrost grozi wrogim przejęciem przedsiębiorstwa. (Przy okazji należy zwrócić uwagę na nieracjonalność niektórych inwestycji PGNiG. np dotyczącej nowej, reprezentacyjnej siedziby).

8. Bezpieczeństwo energetyczne może być zagrożone poprzez obniżenie kondycji finansowej PGNiG, w wyniku konkurencyjnych dostaw gazu rosyjskiego do Polski, poza istniejącym kontraktem. Niekontrolowane i nieskoordynowane budowy nowych rurociągów od strony Białorusi i Ukrainy, mogą zostać wykorzystane do przejęcia części rynku gazowego PGNiG, co znacznie obniży szansę wywiązania się z zobowiązań kontraktowych wobec Gazpromu. Za konieczne uważamy przestrzeganie dyrektyw UE i pilne powołanie rządowego koordynatora budów rurociągów gazowych oraz działań związanych z importem skroplonego gazu LNG.

Prof dr hab. inż. Włodzimierz Bojarski

Dr inż. Andrzej Kądzielawa

Mgr inż. Witold Michałowski

Doc. Mgr inż. Tadeusz Muszkiet